Ege Üniversitesi ve İzmir Mülkiyeliler Birliği, 09.05.2002
11 EYLÜL’DEN SONRA DÜNYA, ABD, TÜRKİYE

Milat, deniyor. Küçük atom bombasını meşrulaştıracak duruma geldi.
TANIMLAR

1) KÜRESELLEŞME: 
Batı’nın alt ve üstyapısıyla dünyaya yayılması. Kapitalizm ve rasyonalizm. Üç yayılma: 1490, 1890, 1990. Üçüncüsü, ikincinin 50 yıl aradan sonra devamı; engelleyen SSCB oldu. Üç gelişme sonucu: Çokuluslular, İletişim Devrimi, SSCB’nin yıkılması.

2) BAŞAT GÜÇ (büyük devlet, süpergüç):
Uluslararası sistemde sözü geçen güçlü devlet. Çoğu zaman rakip iki devletten biridir (İngiltere vs. Fransa, ABD vs. SSCB gibi) veya rakip iki devlet blokundan biridir (İng.-Fr’ya karşı Alm.-İtalya gibi).

3) HEGEMON GÜÇ:
Ordusu (kaba güç), ekonomisi (ticaret, para birimi), kültürüyle (değerleri) ua sisteme egemen devlet. 
Çoğu zaman, iki başat devletin çatışmasından üçüncü sıyrılır (İng-Alm. çatıştı, ABD sıyrıldı).
Ama sürekli kalamaz. Hem hegemon kalacağım diye fazla enerji harcar, hem de her zaman bir challenger çıkar. 
Çıkmaması için: 1) İhsan dağıtır (bireysel veya ortak: Pax); 2) Gerginlik yaratarak korkutur.  
Kaba güç yeterli değildir; diğerlerinin de rızası gerekir. Bunun için kendi yaşam biçimini ve kültürel değerlerini yayarak konumunu meşrulaştırır. Ama asıl önemli olanı, Pax yaratarak rıza oluşturmaktır (gönüllü vatandaş, zorunlu vatandaş).

4) STRATEJİK OBD (Bölgesel Güç)
Büyük, küçük, OBD. 
 
Tehdit altında kalırsa, 1) Güç dengesine oynar, bunu tercih eder, ama bu çok değişkendir; 2) Askerî ittifaka girer, ama uydulaşabilir. Ama herhalükârda ua sistemde tek bir devletin egemen olmamasını,denge olmasını ister. Yaşamı buna bağlıdır. 
Belli bir eko. büyüklüğü olması gerekir. 
Eğer eko açıdan kronik sorunluysa, askerî yönünü güçlendirerek ikame yoluna gider. Bu durumda hem ekonomisi bozulur, hem de hegemon veya süperdevletin ileri karakolu olur, hem komşularını tahrik eder (kısır döngü), hem içte demokrasi etkilenir. Daha vahimi, dış yardım artsın diye gerginlik ortamından medet umar ve hatta gerginlik icat eder.
Askerî gücünü kullanabilmesi iki şarta bağlıdır: 1) Dünya güç eksenlerinin dışında işgalde bulunur (İran 1930, 1932);                       2) Süperdevlet/HG’den izin alır (Hatay, Kıbrıs 1 ve 2 farkı). 
Uluslararası sisteme etki yapamaz. Hegemon güce karşı çıkamaz. Ama bölgesel etki yapabilir. Hatta, yaşamsal çıkarları söz konusu olursa HG’e bazı şeyleri kabul ettirebilir.
Stratejik OBD’nin zayıflığı bile bir kuvvet kaynağıdır, çünkü çökmesi halinde en azından bölgesel istikrar olumsuz etkilenir (Oİ, 2001’den sonra TC).

5) EKSEN ÜLKE (Stratejik ortak, yükselen büyük pazarlar, bölgesel güç)
HG kimi ülkeleri seçerek o ülkedeki amaçları için kullanmak ister: Ekonomik başbayi, askerî yardımcı (havaalanları), siyasal destek.
Bunlar geniş nüfusa, stratejik konuma, bir ekonomik potansiyele sahip olmalıdır (Meksika/Brezilya; Cezayir/Mısır/G.Afrika; Türkiye/Hindistan/ Pakistan/Endonezya; Avustralya).
EÜ normal olarak her bölgede 1 tanedir, ama HG yedekli çalışır. 
EÜ’nin göçmesi halinde bölgede istikrar çökebilir (göç, çatışmalar, salgınlar). Bu nedenle HG onu belli bir seviyenin üstünde tutmak ister. Ekonomisini istikrara yakın tutar. Ama elinden kaçmasını da istemez. 
11 EYLÜL’ÜN ÖNEMİ NEREDEN GELİYOR, TÜRKİYE BURADA NEREYE OTURUYOR?

Plajda duydum. Diyalektik olarak, Küreselleşmeye tepkidir. Sabotaj.
Fakat yine diyalektik icabı, 1991’den beri HG olma konumunu güçlendirmeye çalışan küreselleşmeci ABD’nin bu çabalarını kuvvetlendiren muazzam bir fırsat oldu. ABD Yönetimi bayram ediyor. 
Çünkü bu felaketi iki amaçla kullanıyor: 1) Askerî yayılma politikası; 2) HG süresini uzatmak. 
Yöntemleri: 1) Size de vurabilir, terör ortak düşmandır; 2) Vurmaması için benim etrafımda kenetlenin; 3) Benden olmayan bana karşıdır.
ABD bunları ilk defa denemiyor. 1945’den hemen sonra SS’ı başlatırken uyguladı: Komünizm ortak düşmandır. 
O zaman da bütün dünya korktu, ABD kamuoyu da korktu. Ama şu farkla ki, o zaman Amerikan halkını korkutmak için Yönetim bastırıyordu (Vanderberg: We gotta...), şu anda Amerikan halkı kendiliğinden korkuyor. Çifte Kulelerin çevresi yatır gibi çaput bağlanmış. 
Uygulamaları: 1) Afganistan. Ama hem fazla hızlı, hem sonuçsuz bitti. İşe yaramadı. 2) Şimdi Irak, Sudan, Libya, Yemen sırada diyor. 3) Serseri Devlet kavramı yetmedi, şimdi de Şer Cephesi çıkardı. Buna Rusya ve Çin bile kıyısından köşesinden giriyor. 4) Her yere yerleşmeye başladı: Orta Asya, hatta Okyanusya (Avustralya, Japonya, ABD). 5) Savunma bütçesini 150 milyar artırdı. 6) Çelik, tarım, ticaret sübvansiyonları konularında, kendi durduğu DTÖ kurallarını hiç sayıyor. 6) İnsan haklarını hiçe sayıyor. 
Tek kelimeyle, zincirlerden boşandı. Çünkü challenger ufukta yok.
Ama bu böyle devam etmez. Ua sistem dengesizliği kaldırmaz. 
Üstelik, “Gerginlik ve korku yaratma” uygulaması, asıl amaç olan “Pax yaratarak rıza oluşturma” amacını öldürüyor. ABD devamlı gerginlik yaratamaz. Mümkün değildir. 

Türkiye’nin Durumu
Afganistan olayında tam bir stratejik OBD gibi davrandı. Lojistik destek, hava sahası, hatta havaalanları verdi. Ama asker yollamadı. Durmadan direndi, şimdi herşey bitince Barışgücü olarak yolluyor ve bir sürü koşul ileri sürüyor. 
Asıl yaşamsal çıkarı olarak gördüğü Irak işinde çok ciddi direnç gösteriyor. 
Fakat 200 milyar dış borçla fazla direnmesi mümkün değil. ABD de bunu biliyor. Askerî isteklerini asgaride tutuyor.  
Fakat Eksen Ülke olması için bastırıyor. Çünkü İsrail defolu hale geldi. Üstelik TC Bermuda Şeytan Üçgeninin üç ucunda da etkili.
ABD şimdiye kadar iki bakımdan bastırıyordu: 1) Eksen Ülke olabilmek için ekonomindeki hortumlamayı önle (bankalar ve ihaleler kanunları); 2) İnsan haklarını düzelt. Bunlardan birincisi devam ediyor, ikincisi Bush yönetiminde kalmadı çünkü kendisi de aldırmıyor. 
Türkiye’nin ekonomisini tamir etmesi, hortumlamaya önlemesine bağlı. ABD bu yönde bastırıyor. Bu, Türkiye için bir şans. 
Ama 1) İMF destekli ekonomiyle; 2) Güç dengesinin olmadığı bir uluslararası sistemle, Türkiye’nin göreli özerk bir politika bile izlemesi çok zor. 
AB’yle ilişkilerin normalleştirilmesi halinde bunların en azından ikincisi tamir edilebilir. OBD’lik bunu mutlaka gerektiriyor; denge mutlaka sağlanmalı. 
Ama bunun için de Türkiye’nin insan haklarında büyük reforma gitmesi (Bulgaristan örneği) gerekli ki, Sevr Sendromu varken yapamıyor. ABD ekseninde dönüp duruyor. Bu durumun yakın gelecekte daha da artması beklenebilir.