26 Şubat 2000, Sepetçiler Kasrı, İstanbul
BTTDY Sempozyumu: Avrupa Birliği Sürecinde Türk-Yunan İlişkilerinin Dünü ve Bugünü
Baskın Oran

Yunanistan-AB İlişkileri Bağlamında 
1995’DEN SONRA BATI TRAKYA’DA GELİŞMELER VE YORUMU

-	1993 genel seçimlerinden sonra BT’da çok önemli değişiklikler var. 
I ) Bölgede ve özellikle Yasak Bölge’de ekonomik iyileştirmeler  görülüyor, Azınlığın üstündeki baskılar ciddi biçimde azaltılıyor,
II ) “Pomaklık bilinci” yaratılmaya çalışılıyor.

Yasak Bölge’de “Sosyal Hizmet Programları” adı altında sağlık taramaları, bölgedeki okullara bağış, onarım ve tadilat var. Emfiyecioğlu, Yunan devlet ihaleleri alma karşılığında, burada durmadan bağışlarda bulunuyor. Bunu daha sonra ele alacağız. Şimdi, Türk-Yunan İlişkilerinde Batı Trakya Sorunu kitabının sistematiğini izleyerek önce ikinci konuyu ele alalım:
EĞİTİM ALANI:
- Dikaça onayı almadıkları için atanmayan öğretmenler, 26 yıllık aradan sonra atanmaya başlandı. 5 kişinin ataması yapıldı (1998, 2000).
-	Yunanistan’ın bastığı kitapları okullardan toplayanlar beraat etti ve ediyor (98, 99). Oysa davaları yıllardır istinafta bekletiliyordu.
- Türkiye’den giden 19 kitap kabul edildi (98).
- “Azınlık Çocuklarına Yunanca” kitapları önyargısız ve bilimsel (Anna Frangudaki, Thalia Dragonas, profs.) (98).
-  “Müslüman Öğrenciler İçin Takviyeli Eğitim Dershane Birimleri” hafta sonları, gönüllü, ücretsiz, Yunanca ve matematik ağırlıklı. (98).
- Kuradaki durum uygulamada epey düzeltildi: (98)
1997-98: Gümülcine’de 45’den 115’e, (müracaat: 129)
		İskeçe’de 45’den 95’e, (94) 
1998-99 Gümülcine’de 40’dan 120’ye (151) 
		İskeçe’de 40’dan 90’a çıkarıldı. (116).
- Azınlık gençlerine üniversitede %05 kontenjan var. (Gençler yine de Tr’deki üniversiteleri tercih ediyor ve kontenjan doldurulamıyor).

SİYASAL VE TOPLUMSAL ALAN:
A ) Birlikler:
	Baskılar fiilen durgunlaştı. Birlikler fiilen açık. İTB’nin istinafta yıllardır uyumakta olan davası canlandırıldı. Yargıtay olumlu karar verirse açılacak. Vermezse, Str’a gidilecek. Her iki durumda da iyi. Diğer “Türk” dernekleri süreyi ne yazık ki kaçırmışlar. (98)
B ) Temel Hak ve Özgürlükler:
1)	Parlamentoda temsil: 
3 mv. birden.
2)	Basın, yayın, ifade özgürlükleri: 
En az 5 tane Türkçe yayın yapan FM radyo var. Türkiye’nin tüm TV kanallarını izlemek sorun olmaktan çıktı.
     C ) Yurttaş Hakları:
1)	Irkçı 19. Madde kaldırıldı!!! (1998) 
(Geriye işletilmiyor, 20. Madde var. Ama bazı haymatlos olanlara 1-2 yıl geçerli belge sağlanıyor. Sınır dışı edilmiyorlar).
2)	Pasaportlar: 
Dönüşü olmayan pasaport uzun zamandır ortadan kalktı. 
3)	Ruhsatlar: 
a)	Eczane ruhsatları verilmeye başlandı. 82’den beri alamayan Yüksel Nurioğlu Danıştay’da davayı kazandı. Eczacılar 94’ten beri ruhsat alabiliyorlar. Danıştay, Eczacı Cahit Çinkur’un Eczacılar Odasına üyeliğine karar verdi (Mayıs 98). Eczacılar Odasının, Türk eczacılık diplomalarını tanıyan Dikaça kararı aleyhine açtığı iptal davası reddedildi (Mart 98).
b)	Dikaça, teknik dallarda eğitim görmüş azınlık mensuplarına denklik vermeye başladı. İstisna: Türk dili ve ilahiyat. Ama ikincisine de vermeye başladılar. Hukuk tamamen farklı olduğu için kabul etmiyorlar ama Yücel Hüseyin sekiz yıllık mücadeleden sonra 94’te hukuk diplomasını tanıtabildi. 
c)	Yasak Bölge’ye giriş yasağı çok hafifletildi (1995). Milli Savunma Bakanı Arsenis Şahin’i Kasım 95 ziyaretinde Bulgar sınırına 21. Km’deki bariyerin kaldırıldığını açıkladı ve Bölge’ye giriş pasolarının artık birer hatıra olarak saklanabileceğini bildirdi. Şu anda Bölge’ye yalnız özel pasolular değil, bütün Yunan vatandaşları girebilmekte. (Fakat hukuki dayanak olan 376/1936 sayılı yasa halen yürürlükte. Diğer yandan bariyer kaldırılmış olmakla birlikte askerî birlikler halen yerlerinde. AB üyesi ülkeler dahil, yabancıların tamamı için yasak aynen devam ediyor).

EKONOMİK ALAN:
A ) Arazi Yitirilmesi:
1)	Arazi kamulaştırmaları fiilen durmuştur. Gümülcine’de daha önce kamulaştırılan yerde, İmroz’daki açık cezaevine karşılık inşa edilmek istenen açıkhava cezaevi yapımından vazgeçilmiştir (1993). Bunun yanısıra, Gümülcine lisesinin bahçesinden yol geçirilmesine ilişkin olarak (belediyedeki soydaşların da katılmasıyla!) 96’da alınmış karar, itirazlar sonucu 98’de belediye başkanı tarafından iptal edilmiştir. 
2)	Anadazmoz sonucu arazi kaybı şikayetlerinde ciddi azalma vardır (1996). Bunun son örneklerinde Türk köylüler fazla mağduriyete uğramadıklarını bildirmişlerdir. 
3)	Arazi tecavüzleri artık cezalandırılmaktadır (1996). İnhanlı’da Türklerin meralarını süren 11 Pontuslu göçmenden 2’si hapis cezasına çarptırılmıştır. Küçüköksüzlü’de azınlık arazilerini süren Yunanlı, paraya çevrilebilir 5 ay cezaya çarptırılmıştır. 
4)	Soydaşların ihtilafsız arazileri üzerindeki mülkiyetleri yemin usulüyle tanınmaya başlanmıştır (1996). Üstelik, azınlık mensuplarının bu araziler üzerinde şimdi daha fazla ürün elde ettiği bildirildiğine göre, kendilerine birtakım sübvansiyonlar da yapılmakta olduğu tahmin edilebilir. 
B ) Yeni Taşınmaz Alma ve Onarım Yasağı:
	Artık ev ve arsa satın alınabiliyor. Onarım yapılabiliyor. (Fakat, Koyunköy camii minaresi, Kilise’nin inatlaşması yüzünden hâlâ yarım duruyor). 
C ) Vakıflara Vergi:
	Bu konu halledilmemiş olmakla ve vakıflara hâlâ vergi tahakkuku devam etmekle birlikte, Türkiye’de Rum vakıflarına vergi tahakkuk ettirilmemesi nedeniyle, Yunan Dışişleri Bakanlığı yetkilileri soydaşlara gelerek bu vergileri ödememelerini ısrarla söylemektedirler. Açıkça anlaşıldığı kadarıyla, nasıl Türkiye’de Vakıflar Gn. Müdürlüğüne söz geçirmek büyük bir sorunsa, Yunanistan’da da Dışişleri Bakanlığı Yunan Maliyesine laf anlatabilmekten acizdir. 

* * * * *
-	Tabii, bütün bunlar BT’da her şeyin güllük gülistanlık olduğu anlamına gelmiyor. Örneğin:
-	Eğitim Alanında: 
Azınlık okullarında sınıfta kalan çocuklara, Yunan okuluna yatay geçiş yapma halinde bir üst sınıfa devam olanağı sağlanıyor ve duyumlara göre çocuklar bu nedenle sınıfta bırakılıyor. 
Azınlık okullarına giriş kurayla olmaya devam ediyor. Rodop dağlarında kuraya bile izin verilmiyor, çocuklar yaşadıkları yerlerdeki Yunan okullarına gönderiliyorlar. 
96’da İskeçe 1. Azınlık İlkokulu öğretmeni Rasim Hint “Türk Okulu” dediği için disiplin cezası aldı ve iki kez sürüldü. (Ama 98’de görevine iade edilmiştir).
SÖPA mezunları yoluyla Azınlığa Yunanca eğitim dayatması sürüyor.

-	Siyasal ve Toplumsal Alanda:
19. madde kaldırıldı ama atılanlar atıldı; geriye dönük düzeltme yok. Henüz Yunanistan’da yaşayanlar bile tekrar vatandaş yapılmıyor. Üstelik 20. Madde işletiliyor. 
Yasak Bölge’ye yalnızca Yunan vatandaşları girebiliyor. Oysa burada askerî hiçbir gerekçe yok. Bulgaristan’da komünizm bitti ve ikili ilişkiler çok iyi. 
Batı Trakya’da yeni idari taksimat yapılırken, Türklerin yoğun olduğu oy bölgelerinin bölünmesine özen gösterildi. 
En önemlisi, Yunanistan müftüler konusundaki olumsuz tutumunu aynen sürdürerek Azınlığın dinsel özgürlüğünü kısıtlamaya devam ediyor.
-	Ekonomik Alanda:
Türkiye’nin Rum vakıflarına vergileri kaldırmış olmasına rağmen, BT’da vergiler devam ediyor. 

* * * * *
-	Fakat itiraf etmek lazım ki çok büyük değişiklikler var. Radikal değişiklikler. Şimdi bunun nedenlerine bakalım:
1) Hıristiyan göçünü (ve azınlığın oransal olarak çoğalmasını) önlemek için. 
2) Sınıfsal farklılık (fakirlik) ile etnik farklılığın (azınlık) üst üste gelmesinin yaratacağı çarpan etkisini azaltmak (negatif bilinci önlemek) için.
3) Balkan Kolundaki Pomak kökenli azınlığı kazanıp asimile etmek için. 
4) 94’ten bu yana valiler seçimle geldiği için. 
5) Simitis AB’de Yunanistan’a sağlam bir yer edinmek istiyor. Bunun için de Euro’ya girmesi lazım. Bu amaçla,  Türkiye’yle çatışmayı azaltarak, askerî giderleri bütçeye kazandırmak istiyor. 
Bunlar hep rasyonel nedenler. Fakat birdenbire bu kadar radikal değişiklikler yapılmış olmasını izah etmeye yeterli değil.
6) Nasıl Türkiye insan ve azınlık hakları açısından AB’nin açık ve ağır baskısı altındaysa, Yunanistan da el altından ağır baskısı altında. AB, kendi içinde bir istisna oluşturan Yunanistan’ın hizaya gelmesi için, dünyaya hiç hissettirmeden, gerekeni yapıyor. 
-	Olay esas olarak budur. Ama nedenleri ne olursa olsun, bütün bunlar BT Türk azınlığı açısından ciddi sonuçlar doğuracak gelişmelerdir. 
-	Bu “ciddi sonuçlar” ne olabilir? 
1)	Azınlığın negatif yoldan bilinçlenmesi çok yavaşlayacaktır. 
Bununla birlikte, bu Azınlık ve Türkiye açısından kötü bir gelişme sayılmamalıdır, çünkü hem bir topluluğun kendini karşı tarafa karşıtlıkla tanımlaması iyi bir şey değildir, hem de Yunanistan’ın baskıları Azınlığı kabuğuna çekilmeye zorluyordu, bu uzun vadede iyi bir şey değildi, sürdüremezdi. Şimdi bu politika devam ederse (ki etmesi beklenir), Azınlık Yunan toplumunda bir yabancı doku gibi gözükmekten yavaş yavaş kurtulacaktır. İyi Yunanca öğrenecektir. Asimile olmadan entegre olacaktır. Bu, her üç taraf için de (Yunanistan, Türk Azınlık, Türkiye) iyi bir şeydir. Bu gerçekleşirse Yunanistan da paranoyadan kurtulacaktır.
2)	Türk Azınlık, bu entegrasyon süreci içinde, aynı zamanda AB’nin havasına da entegre olacaktır. Yani, kentlileşecektir (bu, “kentleşme”den çok daha önemli ve olumlu bir şeydir). Haklarını daha rasyonel biçimlerde aramayı ve almayı öğrenecektir. Bu, esas olarak bir tarım toplumu olan BT Azınlığı için muazzam bir sıçramadır.
3)	Bununla birlikte bu olumlu gelişmeler, ancak, Azınlık artık “olay”ın değiştiğinin bilincine bir an önce varırsa gerçekleşebilir. 
Çünkü artık “olay” değişmiştir. Yunanistan, yumuşak karnını takviye etmiştir. Eskiden bu yumuşak karna şimdiye kadar “esas oğlan” olan Türkiye dokunmaya çalışıyordu ve tabii bunu gereğince yapamıyordu. Çünkü bizzat kendisi insan hakları açısından pek iyi durumda bulunmuyordu.
Artık yapılması gereken, “esas oğlan” mevkiine “Yeni Batı Trakyalı”nın geçmesidir. Bu yeni aktör, artık haklarını bizzat arayacaktır ve kendisi bizzat bir AB vatandaşı olduğu için de bunu en yetkili biçimde yapabilecektir. Her ihlal durumunda, Yunanistan’ı başta AB olmak üzere uluslararası kuruluşlara şikayet edecektir ve hakkını hukuk yoluyla alacaktır. İbrahim Şerif ve Aga şimdiden dava kazanmaya başlamıştır. 
Aslında bu değişiklik yepyeni bir durum değil. 1982 İnhanlı olayıyla başladı. Fakat şimdiye kadar çok fazla etkili ve bilinçli yürütüldüğü söylenemez. Çünkü Yunanistan şimdiye kadar demokratik değildi. Baskıcıydı. Ama artık birtakım gelişmeler durumu değiştiriyor: 
1)	Yunanistan’da AB’nin zorladığı demokrasi havası bu evrime izin veriyor. 
2)	Uluslararası konjonktür çok müsait: Batı, ayrılma istemeksizin yalnızca insan ve azınlık hakları (yani, çokkültürcülük) isteyen azınlıklara A’dan Z’ye destek veriyor. BT Azınlığı da tam bu tanıma uymakta. Ayrılmak değil, özgürlük istiyor.  
3)	Yunanistan’ın AB ve AK üyesi olarak imzalamak zorunda kaldığı uluslararası insan ve azınlık hakları sözleşmeleri Lozan’daki hakları, hatta daha ilerisini getiriyor. Bu sözleşmeleri uygulatmak, hatta uygulanmadığı zaman da Yunanistan’ı mahkum ettirmek; Lozan’ı uygulatmaktan çok daha kolay ve çok daha etkili. Unutmamalı: Lozan taa 1923’te, MC zamanında imzalandı
4)	Belli bir süreç sonucunda Azınlık hem deneme-yanılma yöntemiyle birçok şey öğrendi, hem de kendine belli bir güven kazandı. 
5)	Türkiye de demokratikleşme yolunda. Eğer bizde de insan ve azınlık haklarının el üstünde tutulması kök salarsa, başta Heybeliada Ruhban Okulunun açılması olmak üzere Türkiye’deki Rum azınlığın talepleri gerçekleşecek ve BT Türk azınlığı bundan çok büyük fayda sağlayacaktır. 
Şimdi yapılması gereken, özellikle Avrupa’da yaşayan Batı Trakyalıları ve bu arada da üniversite öğrencilerini eğiterek sağlam bir Batı Trakya Lobisi oluşturmaktır. BT’daki avukatların uluslararası kuruluşlara başvuru konusunda eğitim almaya ve üniversite öğrencilerinin uluslararası kongrelere katılmaya başlamaları çok umut verici bir gelişmedir. 
* * * * *
-	Şimdi, geri dönelim, birinci gelişmeye: Pomaklık bilincinin yaratılması çalışmalarına. 

Batı Trakya’ya Yepyeni Bir Yunan Politikası

Yunanistan, Batı Trakya’da şimdiye kadar yaptığı hataları tekrarlamamanın yanısıra, yepyeni bir politika uygulamaya başlamıştır. 
Bu politika, aynen Türk azınlık üzerindeki saçma baskı politikasının hafifletilmesi gibi, 1993 seçimleriyle Pasok’un işbaşına gelmesinden sonra başlamıştır ve iki noktada özetlenebilir: 
Birincisi, Yunanistan Batı Trakya Azınlığı arasında her bakımdan başat unsur olan Türklerin hiç de böyle olmadığı söylemini ileri sürmeye başlamıştır. 
Bilindiği gibi Yunanistan eskiden beri azınlığa “Türk” (“Turkos”) değil “Müslüman” demiş ve bu konuda olağanüstü hassas davranmıştır. Birkaç yıldır başlayan yeni politikasında artık Türkler de ikiye ayrılmakta ve “Turkos” deyiminin Türk vatandaşları için kullanılmasının yanı sıra, “Batı Trakya’daki Türk kökenliler” anlamında bir “Turkoyenis” sözcüğü icat edilmiş bulunmaktadır. Örneğin Alexis Alexandris, Oxford’da birlikte katıldığımız bir sempozyumda verdiği tebliğde bu “Turkoyenis”lerin Azınlık arasında 60.000 kişiyle yalnızca %48’lik bir oran oluşturduğunu yazmaktadır. Yazara göre Pomak kökenliler 40.000 kişiyle %35, Çingene kökenliler ise 15.000 kişiyle %15 ağırlığa sahiptirler. (Oysa, kitabında Türkler %68, Pomaklar %22, Çingeneler %10 diye geçmektedir). 
İkincisi, Yunanistan Pomak ve Çingene kökenli azınlık mensuplarını asimile etme politikasını hızlandırmıştır.  Bununla, Azınlık içinde bir Çingenelik ve özellikle de bir Pomaklık bilinci yaratmak istenmektedir. 
Çok kimse ben Pomak kökenli azınlıktan 1986’da ilk defa bahsettiğim zaman pek memnun olmadı ama, şimdi herkes aklın yoluna yavaş yavaş geliyor. Yaklaşık 150.000 kişilik (110.000 BT’da, 20.000  Avrupa’da, 20.000 de Türkiye’de) Batı Trakya Azınlığı etnik köken olarak düşünüldüğünde üç unsurdan oluşur: Türk kökenliler (yaklaşık 70.000), dilleri Bulgarca’ya benzeyen Pomak kökenliler (yaklaşık 35.000) ve bir de Çingene kökenliler (yaklaşık 5.000). 
“Türk-Yunan İlişkilerinde Batı Trakya Sorunu” adlı kitabımın 134.-143. sayfaları arasında belirttiğim çok çeşitli nedenlerle ve özellikle de Yunanistan’ın Pomaklar konusunda güttüğü “Siz, Büyük İskender’in zorla Müslümanlaştırılmış torunlarısınız” politikası sonucu, 1980’lerden itibaren bu üç unsur arasında kesin bir Türklük bilinci oluşmuştur. O kadar ki, Bulgaristan’ın aksine, Batı Trakya’da bir Pomak kökenliye Türk yerine Pomak demek hakarettir. Pomaklar Türklerden, Çingeneler de Pomaklardan daha fazla Türklük bilincine sahiptir. 
(Bu durum, küreselleşme döneminde artık kemikleşmiş olan kimlik kavramıyla da tamamen uyum halindedir: İnsanların objektif kimliği (doğumdan gelen kimlik) hiçbir anlama gelmez. Yalnızca ve yalnızca sübjektif kimlik (insanların kendilerine biçtiği kimlik) önemlidir. Bir insan Kürt olduğunu söylüyorsa Kürt’tür. Türk olduğunu söylüyorsa Türk’tür. Mesele bu kadar basittir.) 
Yunanistan, yukarıdaki paragrafta sözünü ettiğim, Pomakları Yunan sayma politikasındaki sakatlığı sonunda fark etmiş ve yaklaşık altı yıldır bambaşka bir politika izlemeye başlamıştır. 
Bu da, Azınlık içinde bir “Matruşka bilinci” yaratma politikasıdır. Bu politika özellikle Pomakların farklı bir dili, kültürü vs. olduğu vurgulamak ve bu insanların Türklerden farklı bir halk olduğu temasını işlemek temeline dayanmaktadır. 
Bu cümleden olarak, bir Pomakça sözlük (95), bir Pomaklar, Rodop Müslümanları kitabı (95), bir Pomakça okuma kitabı (97), bir de Çingenece sözlük (Aralık 98) yayınlanmıştır. Bir Pomak Araştırma Merkezi kurulmuştur (97). Grek harfleriyle, Zagalisa (sevgi) adlı Pomakça bir aylık gazete Ekim 97’den beri yayınlanmaktadır. İ Efimerida gazetesi Aralık 97’den beri her on beş günde bir Gazeta Pomaçki adlı tek yapraklık bir ek yayınlamaktadır. Aralık 97’de Pencereyi Aç Kürsiye adlı bir de Pomakça kaset çıkarılmıştır. 
Yunanistan, en başta da söylediğim gibi, bu yeni politikasını yalnızca eski uygulamaların sonuçlarından ders alarak değil, aynı zamanda dünyada azınlıklar konusunda gelişen yeni süreçlerden de yararlanarak uyguladığından, Türkiye için ciddi tehlike yaratmaktadır. 
Pomaklar gibi yazılı dili ve kültürü bulunmayan, kaybolma sürecinde yaşayan halkların dillerini devam ettirmek için AB’nin büyük fonlar ayırdığı iyi bilinen bir husustur. Yunanistan bu unsurdan çok yararlanmaktadır. AB fonlarını kanalize ederek Pomak dili ve bilincine büyük yatırımlar başlamıştır. 
Yeni Politikanın Şansı Nedir?
Bu politikanın şu anda Yunanistan için olumlu bir sonuç yaratmadığı, aksine, koyu Müslüman olan Pomak kökenliler arasında tepki yarattığı için olumsuz sonuç verdiği ortadadır. 
Bununla birlikte, Yunan bilim adamlarıyla yaptığım kişisel temaslardan duyduklarıma inanmak gerekirse, uzun vadede bu böyle devam etmeme olasılığı taşıyor. Kimi Pomakların (herhalde ekonomik avantaj sağlamak amacıyla) Yunan yetkililere “Bize Pomak’ça gramer verin” türünden taleplerle geldiği yolunda sözler geçmiştir. Doğru olup olmadığını bilemem ama, Yunanlı kimi araştırmacılar, kimi Pomak köylerinde İslam’la ilgisi olmayan ve putperestlik dönemlerinden kalma çok gizli dinsel ayinlerin yapıldığını söylemişlerdir. Şu anda Yunanistan’ın, Pomakların yoğun yaşadığı Rodop dağlarına yapmaya başladığı yoğun eğitim yatırımı (ki, konuştuğum bütün Yunanlı bilim adamları bu yatırımın büyüklüğü üzerinde hemfikir idiler), sonunda, şu anda zayıf olan bu türden eğilimlerle birleşerek sonuç verir hale gelebilir. Üstelik, Yunanistan’ın esen rüzgarları (azınlık korumasındaki uluslararası eğilimleri) arkaya almış olması çok önemli bir unsurdur.
Bu konuşmanın başında da değinip hemen geçtiğim bir noktaya şimdi geri gelebiliriz. Yunanlı bir iş adamı (Emfiyecioğlu) Yasak Bölge’de birkaç yıldır çok para harcayarak okul onartıyor, tadilatlar yaptırıyor, bağışlarda bulunuyor. Buradaki azınlığın sempatisini kazanmaya çalışıyor. 
Diğer yandan, bu parasal katkıların ve Pomakça-Yunanca sözlük hazırlatma gibi çabaların amacı iki aşamalı gibi gözüküyor. 
Birincisi, en azından şimdilik, Lozan’ın   40. maddesinde sözü edilen kendi dilinde (Türkçe) eğitimi sulandırmak. Bu eğitimi resmen “bilingual”, yani Türkçe-Yunanca hale getirmek ve Yunanca’yı eğitim dili yapmak, sonra da Pomakça’yı devreye sokmak. Zaten, bilindiği gibi, Yunanca’yı eğitim dili haline getirme çabalarının kökü, eğitimin Yunanca yapıldığı Selanik Özel Pedagoji Akademisi (SÖPA) adlı öğretmen okulunun kurulduğu 1966’ya kadar uzanıyor. 
İkincisi, eğer Yunanistan Pomakça’nın kullanımını geliştirebilirse, ileride Lozan’ın 40. maddesindeki “kendi dilinde” terimini ve Çerçeve Sözleşme’deki “azınlık dili” terimini “Pomakça” olarak yorumlama olanağına da kavuşabilir. Böylece Türkçe’yi tamamen devreden çıkartır. 
Şu anda göründüğü kadarıyla, Yunanistan, Lozan’ın kurduğu iki taraflı azınlık korumasından uzaklaşmak ve yeni küresel eğilimlere uygun bir çok taraflı azınlık korumasına geçmek istemektedir. 
Bu mümkün olabilir mi, olursa ne olur?
-	Bir kere, Lozan’ın geçerli olmaya devam ettiğinde hiçbir kuşku yoktur. Çok taraflı taahhütlere girmek, başka çok taraflı veya iki taraflı taahhütleri ortadan kaldırmaz. 
-	İkincisi, yukarıda da söylediğim gibi, örneğin Çerçeve Sözleşme’nin getirdikleri kimi yerlerde Lozan’ın da ötesine geçmektedir ve bu yeni sözleşmedeki hakların uygulanmasını sağlamak daha da kolaydır. 
-	Üçüncüsü, Pomakça (aynen Kürtçe gibi) nafile bir dildir. İngilizce dışındaki dillerin gün geçtikçe etki yitirdikleri bir dünyada hiçbir kültürel iddiası olamaz ve bu dilde eğitim görenlerin hiçbir iş bulma şansı bulunmaz. (Bunun azınlık arasında iyi anlatılması gerekir).
-	Dördüncüsü, Pomak bilincinin pompalanması, Pomak kökenli BT Azınlığını, artık komünizm dönemindeki sertliğini tamamen yitirmiş olan Bulgaristan sınırı ötesinde yine Müslüman olan Bulgaristan Pomaklarına doğru itebilir. Yunanistan bu riski hesaba katmak zorunda kalacaktır. 
Bununla birlikte, Pomak kökenli Azınlığın, kendisi için son derece zararlı olan bu oyuna gelmemesi için hiç vakit geçirmeden yapılması gereken bir şey vardır: 
Bu insanlar, gerekli teknik eğitim kendilerine verildikten sonra, AK ve AB makamları nezdinde girişimde bulunarak “Batı Trakya Azınlığının Pomak kökenli mensupları olarak, biz kendimizi ezelden beri Türk sayıyoruz ve Türkçe eğitim görmek istiyoruz” kampanyası başlatmalıdırlar. Böylece, “azınlık dili” terimi ileride Pomakça olarak yorumlanma olasılığından kurtulacaktır.