Türkiye’de Azınlıklar, Kültürel Haklar
Ömer Yıldız: Değerli Belediye Başkanlarım, Sayın Basın Mensupları, Sevgili meslektaşlarım ve konuklarımız; Diyarbakır Barosu geçmişten günümüze mesleki faaliyetlerinin yanında insan haklarına saygılı ve hukukun üstünlüğü ilkesine dayalı bir toplum düzeni kurulması için çalışmalar yapmaktadır. Bu çalışmaların devamı olarak da ülkemizde ve kendimizde demokrasi kültürünün oluşması için önümüzdeki bir yıl içersinde her ay bir tane olmak üzere toplam 12 adet hukukun üstünlüğü seminerleri düzenlemeyi planlamaktayız.  Bu seminerlerin ilkine bugün Türkiye’de 7 Ekim tarihinde yayımlanan Avrupa Birliği İlerleme Raporu ve özellikle Başbakanlık İnsan Hakları Danışma Kurulu tarafından hazırlanan azınlık raporu sonrasında ülke gündemine oturan ve çeşitli kesimler tarafından yoğun bir şekilde tartışılan azınlıklar ve hakları konusunu aldık. Davetimizi kabul ederek bu panelimize katılan sayın Başkan Osman ile  Tarık Ziya Ekinci’ye teşekkür ederim. Ayrıca panel salonunu tahsis eden Bağlar Belediyesine ve belediye başkanı Yurdusev hanıma da teşekkür ediyorum ve paneli başlatmak üzere sayın Sezgin Tanrıkulu ile katılımcılarımızı davet ediyorum. 

Sezgin Tanrıkulu: Değerli Konuklar, Diyarbakır Barosu olarak hepinizi saygıyla selamlıyorum. Meslektaşım Diyarbakır Barosu İnsan Hakları Merkezi yöneticisi Ömer Yıldız toplantının amacını açıkladı. Alında bu toplantı Diyarbakır Barosunun Avrupa Komisyonuna sunduğu ve kabul edilen “Herkes için Adalet” projesinin ve Hukukun üstünlüğü seminerler dizisinin bir parçasıdır. 12 adet, meslektaşımın da belirttiği gibi hukukun üstünlüğü seminerleri yapacağız ve birincisini bugün burada yapıyoruz. İkincisini de hemen burada söylemek istiyorum ayın 18’inde, bir aksilik olmazsa yine Diyarbakır’da “Geçmişin Hesabı Geleceğin İnşası” başlıklı bir panel daha yapacağız ve bu panel dizisi önümüzdeki yılın Aralık ayına kadar da devam edecek. Biz bu paneli meslektaşlarımızla birlikte Diyarbakır’daki kamuoyuna yönelik yapmak istiyoruz. Belki burada bu sorularımıza bir tartışma zemini yaratabiliriz ve Diyarbakır’dan Türkiye’ye yönelik mesajlar verebiliriz. Bugün burada da ben özellikle azınlık haklarının ne olduğu, bizim toplumumuzun ait olduğumuz kimliğin haklarının neler olduğunu, asli unsur mu olduğumuz, kurucu unsur mu olduğumuz azınlık mı olduğumuz tartışmalarına ışık tutacak bir zemin yaratabileceğimizi düşünüyorum. Bu vesile ile tekrar hepinize hoş geldiniz diyorum. Başka da konuklarımıza hoş geldiniz demek istiyorum. Ben ilk sözü büyüğümüz, ben ilk önce, konuşmacılarımızı tanıtmak istemiyorum, çünkü herkesçe malum olanı tanıtmak doğru değil. Tarık Ziya Ekinci, hepimizin büyüğü, eski millet vekili, Türkiye İşçi Partisi Genel Sekreteri, Sivil toplumcu, Diyarbakır Tabipler Odası önceki başkanlarından. Bizi kırmadı, Diyarbakır’a yıllardan sonra ilk defa geldi ve sizlerle buluştu. Kendisine teşekkür ediyorum ve sözü üstadımıza bırakıyorum. 

Tarık Ziya Ekinci: Teşekkür ederim, Sayın Başkan, değerli dostlarım, saygıdeğer hemşehrilerimin aranızda bulunmaktan son derece mutluyum. 10 yıldır Diyarbakır’a gelmedim, daha doğrusu gelemedim. Şimdi bu fırsat zuhur etti. Diyarbakır barosunun daveti üzerine gelmekten dolayı son derece bahtiyarlık duyuyorum ve sizlere hitap etmekte bana ayrıca gurur veriyor. Gerçekten de yakından ilgilendiğimiz ve önemli konulurdan birisi Diyarbakır Barosu tarafından gündeme getirilmiş. İşleyip tartışılması ve bunda belli bir görüş açısının ortaya çıkmasında çok büyük bir yarar vardır. Çok isabetli bir konu seçmişlerdir. Kendilerine de çok teşekkür etmek istiyorum. 

Arkadaşlar, hukukun üstünlüğü, Diyarbakır Barosu kendisine görev edinmiş, hukukun üstünlüğünü yerleştirmek, yaygınlaştırmak ve topluma benimsetmek gibi bir amaç üstlenmiştir. Çok önemli bir amaçtır bu. Hukukun üstünlüğü dediğiniz zaman tabi bunu salt Türkiye’de kanunların hükümran olması ya da kanunların öngördüğü görevlerin yerine getirilmesi, getirilmesi, onların uygulanması değildir.  Hukukun üstünlüğü evrensel anlamdaki hukukun, dünyanın bugünkü geldiği aşamada çağdaş demokrasinin öngördüğü bütün hukuk normlarının ülkemizde yaşama geçirilmesini sağlayacak bir mücadeledir. Hukukun üstünlüğü mücadelesi budur. Çünkü Türkiye’de azınlık hukukuna ilişkin hemen hemen hiçbir belge hukuki belge yoktur. Hiçbir yasa yoktur ve bundan ötürü de bu evrensel hukuktan yararlanarak azınlık hakları sorununu gündeme getireceğiz.  Keza hukukun üstünlüğünün bir diğer öğesi de devletin ve devleti temsil eden kurumların her türlü faaliyetlerinin hukuk alanında denetlenebilmesidir, bunun yerleştirilmesidir. (İstanbul Barosu)  Diyarbakır barosu bunu da sağlamak üzere ikinci bir fonksiyon yapmaktadır ki bunun tümü hukukun üstünlüğü içine giriyor. Onlara bu yoldaki çalışmalarına başarılar diliyorum. 

Şimdi ben Türkiye’de bugüne kadar hep inkar edilen, yok sayılan bir konuya değinmek istiyorum. Türkiye’de Kürt var mı, yok mu? Uzun yıllar, Türkiye’de Kürt yoktur söylemi kullanıldı, yaygınlaştırıldı ve bunun dışında bir ifade kullanmak suçtu. Türkiye’de Kürt var dediğimiz için, **** iyi bilir, Kürt var dediğimiz için 70’li yıllarda uzun süre cezaevlerinde yargılandık, mahkumiyet kararları çıktı. Sadece Kürt var dendiği için. Ama bugün geldiğimiz bu aşamada, özellikle  Türkiye’nin Avrupa Birliği Üyeliğine başvurmuş olması neticesinde yeni bir gelişme oldu. Artık Türkiye’de Kürtlerin varlığı kabul edildi. 1991 yılında buraya gelen Demirel’in “Biz  Türkiye’de Türk varlığını tanıyoruz demesiyle” önemli bir değişim başladı ama kendisi Ankara’ya döner dönmez -  bu bizim devlet politikasının iki yüzlülüğünü, riyakarlığını ve çifte standardını göstermesi bakımından çok enteresandır - döner dönmez bu lafı bir daha ağzına almadı ve inkar etti. Sanki o lafı kendisi söylememiş gibi bir daha konuşmadı. Herhalde onu da denetleyen, onun üstündeki bazı makamların, derin devletin itirazı üzerine Kürt tanıyoruz ifadesini inkar etmeye başladı. Şimdi Kürt sorunu nedir sosyolojik olarak? Kürt sonunu, Türkiye’de yaşayan ve nüfusun en az beşte birini oluşturan Kürtlerin Cumhuriyetin kuruluşundan itibaren maruz kalmış olduğu asimilasyoncu, baskıcı otoriter, politikaya karşı kendi kimliğini otaya koymak, dilini ve kültürünü kullanabilme hakkı ile devletin inkarcı politikası arasındaki çelişkidir. Kurtuluş Savaşı boyunca Mustafa Kemal ve Arkadaşları Kürt halkının haklarını tanımış, Kürtlere özerklik verileceği, Kürtlerin çoğunlukta bulundukları yerlerde özerk yaşayacakları konusunda teminatlar verilmiş, Amasya Protokolünün birinci maddesi bunu açıklıyor, Mecliste alınan bir karar bun net bir şekilde ortaya koyuyor, İzmit henüz Lozan anlaşmasının imzalanmadığı bir aşamada İzmit’te yaptığı bir konuşmada, basına yaptığı bir konuşma bunu ortaya koyuyor, çektiği bir telgraf bunu ortaya koyuyor, bilhassa elimimizde pek çok belge vardır. Mustafa Kemal’in ve yandaşlarının bugünkü Türkiye Millet Meclisi döneminde Kütlerin varlığını kabul ettiğini ve bunların Türkiye milli hudutları yani Misak’i Milli içinde Türklerle birlikte Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olarak özerk bir şekilde kendilerini yönetme hakkına sahip olacaklarını taahhüt  ettiğini biliyoruz. Ama 1925’e geliyoruz,  pardon 1923’e geliyoruz, Cumhuriyetin ilanı , önce Lozan konferansının imzalanması, Lozan Anlaşmasının imzalanması, o imzalandıktan sonra her şey bitiyor ve Cumhuriyetin ilanından sonra yeni bir milliyetçilik politikası başlıyor. O milliyetçilik politikası bakın İsmet İnönü’nün ağzından nasıl ifade ediliyor, diyor ki “Milliyetçilik yegane tutkunun faktörüdür bizim için, Vazifemiz Türk vatanı içinde bulunanı dehemahal Türk yapmaktadır. Türklere ve Türkçeliğe muhalefet edeni kesip atacağız, vatana hizmet edenlerde arayacağımız evsaf her şeyden evvel o adamın Türk ve Türkçü olmasıdır. Yani sadece Türkiye Cumhuriyeti vatandaşıyım demek yeterli görünmüyor. Türk ve Türkçü olmayı kabul edecek, neticede ben Orta Asya’dan geldim diyecek. Ben berati sefalim diyecek ve keza ben Türk tarih tezine inanıyorum, Türk ırkçılığına inanıyorum diyecek. Bu ifade onu gösteriyor. Bu Cumhuriyetin 1925’te İnönü’nün yapmış olduğu bir konuşmadır. Bu konuşmadan sonra Türkiye’de yeni bir milliyetçilik anlayışı başladı. Bu yeni milliyetçilik  anlayışı red ve inkara dayanan homojen bir ulus yetiştirmek politikasındaydı, homojen bir devlet,tek kültürlü, tek dilli ,tek halklı, homojen bir ulus ki bunu çok önemli bir tek kültürü tek halk tek devlet bu literatürde bunun adı faşizmdir.”  Tek kültür, tek millet, tek fikir, tek halk, tek devlet.  Ama bunun adı koymamıştır ve bu böyle formüle edilmiştir. Uzun yıllardır devam eden bu politika son yıllarda Kütlerin karakterini yükseltmeleri karşılığı özellikle demokrasinin gelişmesiyle paralel olarak yeni bazı açılımlar oldu. Biraz evvel sözünü ettiğim açılımlar oldu. Bu açılımlar karşısında devlet izlediği politikanın halk karşısında ne ölçüde benimsendiğini anlamak için Başbakanlık bir anket yapıyor ve Yaptığı bu ankette izlediği baskıcı, inkarcı politikanın Türkiye Cumhuriyetini oluşturan vatandaşların yüzde 60’ı tarafından benimsendiği, yani Kürtleri inkar edeceksin, Kütleri tanımayacaksın,  onların mutlaka Türkleşmesini sağlayacaksın ve onlar da kendilerinin Türk olduğunu kabul ve ilan edecekler. Türkiye Cumhuriyetinde yapılan ankette, Başbakanlık anketinde, nüfusun yüzde 60’ı bu politikayı tasvip ediyor. Onun için bizim Türkiye’de demokrasiyi ve hukukun üstünlüğünü  yaşama geçirmemiz için çok çaba harcamamız,  aşağı yakarı 70 yıldan beri beyin yıkama yöntemi ile insanların adete Kürtlere karşı Türkiye kamuoyunun Kürtlere karşı  düşmanca bir tutum içersine girmesi, onların ret ve inkarına yönelik politikaların benimsenmiş olması,  bizim hukukun üstünlüğünü yerleştirmemiş için evvela bu zihniyeti değiştirmemiş yoluca bir çaba harcamamız gerekiyor. Varız, varlığımızı sürdüreceğiz, dilimize ve kültürümüze sahip çıkacağız ve sizinle de bir arada yaşayacağız. Türk ve Kürt olarak, birbirimizi tamamlayarak, bu demokrasiyi ve hukukun üstünlüğünü bu ülkede kuracağız. Bunu herkesin böyle bilmesi lazım. Bir toplumda eğer toplumun belli bir kesiminin demokratik hakları inkar ediliyor, bakı altına alınıyorsa ve onun hak ve hukuku inkar ediliyorsa o toplumda yaşayan hiçbir insan ben özgürüm diyemez. Bugün Kürtlerin aleyhine yazı yazan ve Kürtlerin hak ve taleplerini adeta çeşitli manipülasyon ile kamufle etmeye çalışan Türk aydınlarının şunu bilmesi gerekir ki Kürtler baskı altında olduğu müddetçe bu insanlar ben özgürüm diyemez, özgür olma hakkına sahip değildir. Çünkü hem tarih bunu böyle gösteriyor, hem de sosyoloji ile ve politika ile iştigal eden büyük şahsiyetlerin zaman zaman söyledikleri çok önemli bir sözdür. Bir topluluk, bir ulusal topluluk başka bir halkı eziyorsa, o toplum özgür değildir. Şimdi Türk aydınlarının hiç birisi ben özgür değildir. Evvela Türk aydınlarının kendi özgürlüklerini kazanması için Kürtlerle birlikte onların demokratik haklarını savunmaları, onlarla birlikte Türkiye’de çağdaş demokrasinin kurulması yönünde mücadele etmeleri, hukukun üstünlüğünü yerleştirme konusunda mücadele etmeleri gerekir. Bu her şeyden evvel Türkiye’nin sorunudur. her şeyden evvel Türkiye aydınlarının sorunudur, Türkiye aydınların şahsiyet kazanması sorunudur. Türkiye’de siyaset adamları bugüne kadar hep çifte standartta olmuşlardır. Özellikle dış politikada irredantik, irredantist bir politika izlemişlerdir ve gerektiğinde çok kültürlülüğü savunmuşlardır. Mesela Bosna Herkes’te, Yunanistan’da, Bulgaristan’da, Irak’ta ki Türkler ve Türkmenlerin her türlü hakları savunma yolundaki Kıbrıs’ta, savunma  politikası alet etmiş ve devlet adeta buna temerrüt etmiştir. Bu politika dış politikanın öğelerinden birisidir, dış ülkelerde yaşayan başka ülkenin vatandaşı olan Türk kökenli ve hatta Türk kökenli olmayan, mesela Boşnaklar Türk felan değildirler, sadece müslümandırlar, bunlar Slav ırkındandır, ama onların haklarının savunmasını Türkiye Cumhuriyeti eski Osmanlı döneminden gelen bir kavim olduğu için üstlenmiş ve onlar içi büyük mücadeleler yapmıştır. Hem maddi bakımdan hem de manevi bakımdan onların her türlü kültür haklarının korunması için çaba göstermiştir. Ama Türkiye’ye gelince kendi öz vatandaşlarını, vatandaş sayıyorsa eğer, kendi öz vatandaşlarının bu temel hak ve hürriyetlerini inkar etmiştir. Bunun en iyi örneğini, Demirel’in yanına Genel Kurmay Başkanı Hüseyin Kıvrıkoğlu’nu alarak Kosova’ya gitmiş olduğunda yağmış olduğu konuşmada görüyoruz. O toplantıda, Kosova’da birkaç bin Türk’ün yaşadığı o kasabada onlara hitap ediyor ve bakın onlara neler söylüyor: “Farklılıklar bir zenginlik kaynağı olarak görülmelidir, bunun için de demokrasiye ve demokratik değerlere bağlılık gerekmektedir. Esasen demokrasi din, dil ırk gibi farklı orijinden halkların korkudan ve baskıdan uzak bir biçimde birlikte yaşayabilecekleri tek yönetim biçimidir. Demokrasi olmazsa barışı muhafaza etmek de mümkün değildir. Farklılıklara saygı göstererek ortak amaçlar etrafında birleşmek mümkündür. Bu başarılamadığı takdirde etnik temizlik gibi belalar bölgemizi tehdit etmeye devam edecektir. Eğitime önem vermeniz, kültürünüze sahip çıkmanız, kendi basın yayın organlarınızı koruyarak sayılarını arttırmaya çalışmanız varlığınızı sürdürmenizin vazgeçilmezleridir. Dili ve sesi olmayan millet kaybolmaya mahkumdur. Kimliğinizi koruma ve kültürünüzü geliştirme çabalarınızda Türkiye her zaman arkanızda olacaktır.” Şimdi bunu açıklayan derin Cumhurbaşkanı, aynı zamanda derin devleti temsil eden Genel Kurmay Başkanı birlikte gidiyorlar ve bu konuşmayı yapıyorlar. Bu konuşmayı yapanlar biliyorlar ki Türkiye’de Türklerden ayrı insanlar yaşamakta ve en başka çoğunluk itibariyle Kürtler geliyor ve Kürtler yaşıyor. Ve Demirel İstanbul’a döner dönmez  gazeteciler bu konuşma üzerine kendisine bir soru soruyorlar “Efendim, Kürt sorunu için ne düşünüyorsunuz? Kürtlerin dil ve kültür konusunda yapılan taleplerine nasıl bir talep vereceksiniz?” “Türkiye’de Kürt sorunu yoktur. Kürtçe konuşulması, Kürtçe yayın yapılması veya Kürtlere özerklik tanınması veya bir bölgesel yönetimler, eyalet sisteminin uygulanması absürttür, sakın kimse böyle bir şeyi kimse ağzına almasın, bunu ret ediyoruz” diye diyor. Kosova’da konuştuktan bir gün sonra İstanbul’a gelip böyle bir beyanat verebiliyor. Bu, iki yüzlülüktür. Bu riyakarlıktır, bu hukuk ile bağdaşmayan bir devlet anlayışıdır. Türkiye’yi bu hale sokmaya hiç kimsenin hakkı yoktur. Bunun gibi daha pek çok örnekler verebilirim size. Şimdi biraz evvel söyledim, aynı Demirel Türk teazesini kabulden sonra dönüşte farklı bir tavır  içine girmiştir. “Türkiye’de Kürt sorunu yoktur. Kürtçe radyo ve televizyon yayını yapılamaz. Eyalet sistemine geçiş talepleri ise asla kabul edilemez.”  Bundan ötürü, Türkiye’de Kürt sorunu aslında bir demokrasi sorunudur. Yani demokrasinin çağdaşlaşması ve çağdaş normlara ulaşması sorunudur. Demokrasi bildiğiniz gibi statik bir kavram değildir, statik bir sorun değildir, sürekli değişen ve gelişen bir süreçtir. Tarih boyunca bu süreç ilerleyerek günümüze kadar gelmiştir. Günümüzdeki en ileri demokrasi uygulamasını bir çok eksikliklere rağmen Batı Avrupa’da, Avrupa topluluklarının içersinde görmekteyiz.  Ve dolayısıyla biz de demokrasiden söz ederken herhalde Demirel’in demokrasisinden söz etmeyeceğiz. Ya da Mehmet Ağar’ın demokrasisinden söz etmeyeceğiz. Bizim sözünü ettiğimiz demokrasi çağdaş modern demokrasidir. Batı Avrupa’nın bir çok ülkesinde uygulanmakta olan  demokratik normlar çerçevesindeki demokrasidir. Biz bu demokrasi için mücadele etmeliyiz, bu demokrasinin ön gördüğü hukuk anlayışını hukukun üstünlüğü perspektifti içersinde bu ülkeye getirmeye çalışmalıyız. Demek ki Türkiye’de ben demokratım, demokrasiyi istiyorum demek isteyen herkesin verdikleri, verecekleri mücadelede yağacakları şey sadece yüzeysel  bazı hakların savunulması veya yaşama geçirilmesi şeklinde olmayacak, Türkiye’de Kürtlerin ulusal demokratik haklarının yaşama geçmesini savunacaktır. Bunun savunulmadığı takdirde Türkiye’de demokrasinin kurulması mümkün olmayacaktır. Neden Türkiye’de baskı rejimi yürürlüktedir,  bu soruyu sorduk biz. Bu sorunun cevabı şudur: Türkiye’de marjinal bir demokrasinin yürürlükte olmasının tek nedeni,  Türk ve Kürt sorunudur. Çünkü siz bir ülkede toplumun belirli bir kısmının dilini, kimliğini, kültürünü inkar ederseniz buna karşı tepkiler oluşacaktır. Eee, bu tepkiyi nasıl bastıracaksınız, bakıcı, otoriter bir rejimle bastıracaksınız. Demek ki Türkiye’de bugün demokrasinin marjinal kalmasının nedeni öteden beri devletin öteden beri Kürt sorunun baskı altında tutabilmek için uyguladığı bir politikanın sonucudur. O halde Türkiye’de demokrasi isteyen herkesin Kürt sorununu çözmesi ve Kürt sorununu evresel boyutlarda çözülmesi için çaba göstermesi gerekiyor. Bunu yapmadığı taktirde demokratım demeye, demokrasi için çalışıyorum demeye hakkı yoktur.  

Şimdi Sezgin arkadaşımın söylediği gibi, Kürtlerin sosyolojik statüsünü biraz tartışalım. Keza Kürtlerin varlığının inkar edilmesi sorununun Türkiye’ye getirmiş olduğu bir çok sorun var. Biliyorsunuz siyasi partiler hemen hemen her zaman Kürt sorunu ile ilgili kapatılmıştır. Bunları biliyorsunuz, SEP, HEP, DEP, HADEP bunların tümü Kürt sorunları yüzünden kapanmış partilerdir. Tabii ki Kürtlere dönük bu baskı politikası, asimilasyoncu devam ettiği müddetçe Türkiye’nin çağdaş bir demokrasiye gelmesi mümkün değildir. Bu korkunun Türkiye’den çıkması, Türkiye Devletini yönetenlerin içinden bu korkunun atılması,  bu   parayonadan kurtulmaları ancak Türkiye’de demokrasinin önünü açabilir. Aksi halde Türkiye’de demokrasinin önünün açılması mümkün değildir. Öbür türlü yürütülen çabalar akıntıya kürek çekmekten başka bir şey değildir. Şimdi Kürtlerin statüsü nedir? Kürtlerin statüsü konusunda pek çok şey söyleniyor. Herkes bir şey söylüyor. Kimileri Kürtler sömürgedir, kimileri Kürtler azınlıktır, kimilerine göre Kürtler kurucu halktır, kimileri de dedi ki Kürtlerin bu devletin Türklerle birlikte kurtuluş savaşı vermiş ve Türklerle birlikte bu devleti kurmuştur. Şimdi bu karmaşanın bir nedeni var, nedeni Kürt sorununu muallak bir durumda bırakmak ve nasıl ne olduğunu nasıl ne tür haklar talep ettiklerini ve talep etmek lazım olduğunu ve Kürt halk önderlerinin, Kürt aydınlarının nasıl bir çaba göstermeleri gerektiğini bir tür unutturmak, kamufle etmek için uygulanan bir politikadır. Şimdi Demirel ve diğer devlet adamları der ki “Ne demek efendim, siz nasıl Kürtlere azınlık dersiniz, Kürtler azınlık değildir, bu ülkenin öz sahibidir. Bu ülkenin kurucusudur”  Peki ama kurucusu olan bir kavmin kimliğinin, diğer haklarının evrensel bir biçimce tanınması lazım, kültürünün tanınması lazım, özgür bir şekilde çocuklarını okuyabilmeler, eğitim hakkının tanınması lazım. Bunların tümünü inkar edeceksin, yok sayacaksın, ondan sonra da diyeceksin ki, Kürtlere azınlık diyen bu halkı, bu ülkeyi, bu toplumu sevmeyen insanlardır. Çünkü azınlık dediğiniz zaman evrensel belgelerde Kürtlere bazı hakların tanınması zarureti vardır. Özellikle Avrupa Birliğinin saptadığı normlar çerçevesinde Türkiye’nin bir çok belgeyi, işte Kopenhag dokümanını, Kopenhag kriterlerini, Paris Şartını, Paris Şartının getirdiği olanakları, Birleşmiş Milletlerin ikiz sözleşmelerini, Avrupa Azınlık Sözleşmelerini vesaire, vesaire, bütün bunların hepsini eksiksiz bir biçimde kabul etmeleri lazım, çünkü Kopenhag Kriterlerinin siyasal bölümünde bunlar paraf edilmiştir. Ve Türkiye bunların hepsini tanımak, uygulamak mecburiyetindedir. Bu nedenle Devlet açısından Kütler azınlık değildir. Yıllardır devam eden azınlık kavramına kazandırılan bir içerik nedeniyle Kürtlerde, Kürt aydınlarda biz azınlık değiliz, kim bize azınlık diyebilir, diyorlar. Neden? Çünkü Osmanlı döneminde,   azınlıklar, Müslümanlar ehli necipti  ve bizim bu bütün çevre beylerimiz padişahtan aldıkları beratlarda şunu geçirirlerdi, “Peygamber sülalesinden gelmiştir”. Bizim Lice beyleri peygamber sülalesinden geldiğini iddia ederler, Eğri Beyleri keza peygamber sülalesinden, Silvan Beyleri keza öyle. Hepsi peygamber sülalesinden gelmiş, peygamber beratları vardır. Bunlar kavmi neciptir, Müslüman olmak, kavli necibe dahil olmak varken gayri Müslimler safında olmak, ki azınlık olarak telakki ediliyordu o zamanlar, onlar da padişahların gayri Müslim kulları idi, ve onlar hep böyle ikinci sınıf vatandaş muamelesi görürdü. Ama nesli necibe mezkun olmak, İslam dinine mensup olmak, ve dolayısıyla Hazreti peygambere kadar uzanan bir kök ağacına sahip olmak, çok önemli bir sorundu. Kürtler de bundan çok iftihar ettiler, uzun süre iftihar ettiler. Bugün de o psikolojik baskının etkisi altında, biz azınlık değiliz efendim, biz çoğunluğu demekteler. Peki sen çoğunluk ise senin çoğunluk olarak ne gibi hakların var? Bunu anlayalım bakalım. Yani çoğunluğun bir parçası olarak bu devleti kurucu bir halk isen, bunun aşağı yukarı birkaç sınırlı örneği vardır, Çekoslovakya örneği vardı, Çekler ve Slovaklar, bir diğeri de Belçika’dır, bunlar iki kurucu halktır. Belçika’da Varonlar ve Flemanlar vardır. Her ikisi de eşit haklara sahiptir, hem siyasi örgütler bakımından hem dilleri kültürleri vesaireler bakımından, bulundukları alanlarda yine bir anayasa çerçevesinde ülkeyi yönetirler ve ortaklaşa bir yönetim. Şimdi eğer Kürtler gerçekten de kurucu bir halk olarak Kürtlerde birlikte bu ülkeyi kurmuşlarsa, ve kurucu bir halk olarak kabul ediliyorsa, resmen ifade edilen budur, o zaman devlet çift dilli olmak zorundadır. Bütün devlet örgütlerinde herkes Türkçe ve Kürtçe’yi bilmek zorundadır, ve Türkçe ve Kürtçe de bulunan her türlü başvurunun kabul edilmesi gerekir. Adliyede olsun diğer idari mevkilerde olsun her makamda çift dilli bir yapının olması gerekir. Keza Türkçe’ye tanınmış hakların hepsinin eşit şekilde Kürtçe’ye tanınmış olması ve Kürtçe okulların açılması, Kürtçe üniversitelerin açılması, Kürtçe eğitimin serbest olması, yani Kürtçe ile Türkçe’nin eşit haklara sahip olmaları gerekir. Eğer siz kurucu bir halk olarak kabul ediliyorsanız, eşit haklara sahip iseniz. Kültür alanında, Kütçe kültürünün geliştirilmesi için, devletin yaptığı bütün yatırımlar eşit bir şekilde, hem Kürtlere hem Türklere eşit şekilde yapılması, dağıtılması gerekir. Oysa ne böyle bir uygulama var, ne böyle bir niyet var ne de bunun mesken koşulları var. O halde, sonuç olarak siz her ülkede yaşayan farklı etnik toplulukların, işin içine ***** de giriyor, farklı etnik toplulukların sahip olduğu evrensel azınlık haklarını savunmak zorundasınız. Azınlığı bakın asıl tarif ediyor Birleşmiş Milletler Örgüsünün 1982’de yapmış olduğu bir toplantıda, şöyle tarif ediliyor “Devlette egemen konumda olmayan ve sayı olarak azınlığı oluşturan, nüfusun çoğunluğunun karakteristiklerinden farklı, etnik, dilsen ya da dinsen karakterlere doğuştan sahip, aralarında dayanışma duygusu bulunan, örtük bir şekilde de olsa, varlığını sürdürme kolektif iradesine sahip  ve bunu fiilen ve hukuken çoğunlukla eşit olması yolunda bir çaba içersinde olması gerekir” diyor. Birleşmiş Milletlerin bir raporunda tespit edilmiş olan azınlık tarifi budur. Bu eksiktir, tabii. Çünkü azınlığı tarif eden azınlık halkları değildir, bunların hiçbir hakkı yoktur, ancak bu azınlıkları kendi hakimiyeti altında tutan resmi devletlerdir, resmi devletlerin sözcüleridir Birleşmiş Milletlerde toplanan, konuşan ve bu raporları hazırlayanlar da onlardır. Onlar olduğuna göre azınlıkların esami hiç okunma orda, ancak onların bir haklar peşinde olduğu mücadele içinde olduğu da biliniyor. Bilinince de ister istemez bazı hakların tanınması zorunluluğu ortaya çıkıyor. Toplumların gerçekten de demokratikleşmesi için, gerçekten de toplumu oluşturan fertler arasında bir eşitliğin, bir adaletin oluşturulabilmesi için, belli bazı hakların tanınması zorunluluğu ortaya çıktı. Bu, II. Dünya Savaşı sonrasında ortaya çıkan, gelişen bir anlayıştır, kavrayıştır. Bunun için Birleşmiş Milletlerin çıkardığı kararların bazı yanlarının eksik olduğunu görüyorum ben. Şimdi bunun eksikliğini iki öğe ile tamamlıyorum. Birincisi bir toplumun azınlık olarak nitelendirilebilmesi için, yukarıdaki öğelerde olmakla birlikte, yani sayısal bakımından azınlıkta olması, yani dayanışma içersinde olması, yani kendi hakları için, kendi kültürel hakları için, kendi kimlik hakları için mücadeleyi, sürekli bir mücadele içersinde olması, bunlar gerekli şeyler, ama önemli bir öğe de, mutlaka kapitalizm öncesi aşamada birliktelik gerekiyor. Bunun bir örneğini size İskoçlardan ve Galler’den verebilirim.  İskoçlar ve Gallerler İngiltere’de uzun süre inkar edilmiş iki toplumdur. Bunların içersinde uzun süre bağımsızlım mücadelesi vermiş örgütler de olmuştur. Ama 1946’dan sonra, II. Dünya Savaşı sonrasında yeni gelişme, Avrupa Birliğinin kurulmasıyla, bu insanların, bu halkın, halkların artık ayrı bir halk olduğunun tanınması zarureti ortaya çıktı. İngiltere  bir imparatorluktu, bir sömürge imparatorluğu idi,  ona Hindistan, ondan sonra Afrika’nın bir çok ülkesi, örneğin Kenya buna bağlı idi. İşte bununla karşılaştırdığınız zaman İskoçlar ve Galler ülkede özgürce dolaşma hakkına sahiplerdi, sermayelerini istedikleri yere götürüp yatırabiliyorlardı ve aynı zamanda emek olarak da istedikleri yere gidip çalışma hakkına sahiplerdi. Ama Kenya’dan ya da Hindistan’dan belirli bir sermayesi olan kimse gelip o günkü şartlarda yatırım yapması ve özgürce davranması imkanı yoktu. Bunun yanında bu iki, sömürge ile kapitalizm öncesi ilişkide bulunan azınlık toplumları arasındaki farkı belirlemek için söylüyorum, bir de coğrafi bütünlük sorunu gerekiyor. Ne diyor BM karasındaki karar,  dayanışma içersinde olması, kendi kültür ve haklarını talep etmesi, ne diyor, bunun için sürekli bir mücadele içersinde olması gerekiyor,   bunları yapabilmek için belirli bir coğrafi alan üzerinde birlikte bulunmaları gerekiyor. Böyle dağınık bir ülke, büyük bir nüfus içersinde, her köyde üç beş Kürt olsaydı eğer Türkiye’de, onların azınlık haklarını kullanmaları ve bugünkü taleplerini yaşama geçirmek için çaba göstermeleri mümkün olmayacaktı. Nitekim bunun bir çok örneklerini size sayabilirim. Bu bize bir toplumun azınlık olarak nitelendirilebilmesi için BM’in yaptığı tarifin yanında aynı zamanda coğrafi bütünlüğünün bulunması ve kapitalizm öncesi bir dönemden gelen birlikteliğin devam etmesi, kapitalist ilişkilerin başladığı koşullarda, yeni bir biçim altına giriyor. O yeni biçim işte azınlıktır, ama kapitalizm öncesi dönemdeki birliktelik çok farklıdır. O farklılık aşiretlerin varlığı, kendi topraklarına özgü bir tezahür etmesi, Padişahlıkla olan bağlarının çok sıkı olmayışı ve Hamidiye alaylarıyla bir tür güvenlik dayanışması içersinde bulunması. Ama askere gönderilmiyordu. Vergi vermiyordu ama padişaha hediyeler verebiliyordu, o başka. Farklı bir statüydü. Yeni ilişkiler başladıktan sonra, Cumhuriyet kurulduktan sonra ve kapitalist ilişkiler başladıktan sonra, bütün bu haklar ihlal edildi. Kürt ağlarının, Kürt beylerinin bu feodal ayrıcalıkları bir tür tasfiye edildi, askere çağrıldı, silah toplanıldı, ve bunların artık kendi başlarına özgürce hareket etmeleri kısıtlandı, bulundukları yerlerin devlet organlarına, jandarmaya, polise, valiye, kaymakama bir nevi bağlılıkta bulunmaları zarureti çıktı ortaya. İşte 1925 hareketinin ortaya çıkmasının bir nedeni de bu feodal hakların  tasfiye edilmiş olmasına bağlı olarak , feodal bir hareketi görmek mümkündür. Demek ki kapitalizm öncesi ilişkilerin, kapitalist ilişkiler başladıktan sonra, yeni bir biçim almasıyla oluşan olgudur azılık bir diğer tabirle. Keza bir toplumun azınlık haline gelebilmesinde, o toplumun aynı kültürü, aynı dili, aynı özellikleri taşıyan bir devletle bağlılığı çok önemlidir. Mesela Kıbrıs’ta her köyde üç bel Türk ailesi yaşıyordu, toplu bir halde, belirli bir bölgede toplanmış Türk halkı yoktu. Yani Türk bölgesi yoktu. Büyük bir nüfus içersinde dağılmışlardı. 1974’teki Kıbrıs harekatı ile birlikte Kuzey tamamen boşaltıldı, oraya Türkler toplandı, Rumlar güneye itildi  ve böylece iki ayrı toplum oluşturuldu. Bu da irredantist bir yöntemle azınlık oluşturma politikasıdır. Hatta bundan daha da öteye bir devlet oluşturma projesidir, bizim Türkiye Cumhuriyeti hala ısrarla  Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti adını kullanıyor, ama öbür tarafta Rumlar, bu adada yaşayan insanlar, öz kardeşlerimizdir, ada halklarıdır, ve bunlar adanın azınlıklarıdır. Demek ki oradaki Türklerin bir araya toplanmasında, bu önemli irredantist politikadır.  Buradaki Türklerin ****** zamanında inkar edilmesine gösterilen tepki makul bir tepki idi, bu tepkinin de özünde irredantizm vardır.  Yunanistan’daki Türklerin Müslüman Türk olara telakki edilmeleri, yanlış, hukuk dışı ve keza demokrasi ile bağdaşmayan bir uygulama idi,  ona gösterilen tepkiler makul bir tepkiydi. Ancak bütün bu tepkiler ancak dış politikada kullanılan tepkilerdir ve içte sureti kat’iyeyle bu politika uygulanmamıştır. Gayri Müslimlere dönük politikalara gelecek olursa Türkiye’de, homojen tek kültürlü bir ulus oluşturma politikası, yapılan, Cumhuriyetin kuruluşundan bu yana izlenen, yapılan uygulamalarda, Gayri Müslimler için de, Lozan Anlaşmasında bunlara daha fazla haklar tanınmıştır, isim verilmemiştir ama, bu azılıkların kendi dillerini, kültürlerini kullanmaları, kendi örgütlerini kurabilmeler, kendi hastanelerini kurabilmeleri gibi bazı haklar tanınmıştır. Bunlara da yönetilen baskı yöntemi ile, adeta çeşitli uygulamalar ile,  bunlar adım adım Türkiye’nin dışını itilmişlerdir ve Türkiye’den kaçmaya mecbur kaldılar. Cumhuriyetin ilk yıllarında milyonlarda gayri muslim varken, bu gün devede kulak mesafesinde kalan bir azınlık azınlığın da ötesinde, Türkiye için bir problem olmaktan çıkmış, hem Türkiye’deki kapitalist yönetimim, kapitalist uygulamaların Türklerin eline geçmesini sağlamış, hem onların ticari hayatından hem de günlük hayattaki engelleri ortadan kalkmış, nüfus olarak da son derece göstermelik hale indirgenmişlerdir. Türkiye için problem olmaktan çıkmıştır. Türkiye’de kala kala Kürtler kalmıştır. Kürtler için de uzun uzun bir uğraş sonunda, 70 yıllık bir uğraş sonunda, bunların da Türkleştirilmesi için çaba gösterilmiş , ama akıllıca da bir çaba gösterilememiştir. Mesela okul açılması istenmiştir. Bunlar okul açamamışlardır, Türkçe öğrensinler denmiştir, Mareşal Fevzi Çakmak ortaya atılmıştır, “Ne demek, biz bunların cahilleri ile başa çıkamıyoruz, bir de okumuşları ile mi uğraşacağız”  demiştir ve güvenlik açısından okullar açılmamıştır, hem ekonomik hem kültürel bakımdan hem de siyasal bakımdan Kürtlere yönelik korkunç bir baskı politikası izlenmiştir. Bu güne kadar da bu politika devam etmiştir. Bu politikanın dağılması, bu politikadan Türkiye’nin kurtulması Türkiye’nin asıl demokratikleşmesinin temel öğesidir. Bu nedenle ben Türkiye Kürtlerinin mutlaka azınlık statüsü içersinde değerlendirilmesi ve evrensel azıklık haklarını belirleyen bu belgelerdeki hakların, ki bunlardan hiç birisi bugüne kadar, mesela ulusal azınlıklar hakkında çerçeve sözleşmesi, Avrupa bölge ve azınlık dilleri sözleşmesi,  Kopenhag sözleşmesi birleşmiş milletler çocuk hakları sözleşmesi, Birleşmiş Milletler Bireysel Haklar Sözleşmesi, Birleşmiş Milletler Ekonomik, Siyasal ve Kültürel Haklar Sözleşmesi, Eğitimde Ayrımcılığa Karşı UNESCO Sözleşmesi, Helsinki Nihai Senedi, Paris Şartı, AGİK Cenevre Konferansı, AGİK Moskova İnsani Boyut Konferansı, AB Kopenhag Siyasi Kriterleri, AB’nin Türkiye için hazırladığı Katılım Ortaklığı Belgeleri, artık onları teker teker okumuyorum, Türkiye’nin AB’ adaylığına kabul edildiği 11 Aralık 1999 tarihinden itibaren düzenli bir biçimde yayımlanan yıllık ilerleme raporlarında Kürtlerin hangi haklara sahip oldukları belirtilmiş, bunlar anlatılmıştır. Biz de bu hakları talep etmeliyiz. Bu hakların yaşama geçirilmesini istemeliyiz. Fanteziler peşinde koşarak, Osmanlı Döneminden bugüne kadar devam ede gelen o azanlık veya çoğunluk olma psikozundan kurtulmamız, azınlık olmanın hiç de bir aşağılık bir şey olmadığını ve azınlık statüsünün onur kırıcı bir şey olmadığını bilmemiz ve ona göre hareket etmemiz gerektiğini söylüyorum. Bu bir tartışma konusudur, bu tartışma konusunu her aydın kişinin, kendisine demokratım diyen her aydın kişinin bunu tartışması ve sonuçlandırması gerektiğine inanıyorum. Türkiye’de bugün Kürtler azınlık değildir, Kürtler azınlık bir halktır diyenler, bir tarafta devleti temsil eden siyasi kadroların öncüleri ve devletin kendisi, öbür tarafta da sözde Kütlerin hakkını koruyan, koruyorum diyen aydınlar veya kendilerine Kürtlerin hakkını koruyorum diyen, sıfatını takan  insanlar. Bu iki uç birleşmiştir. Bu iki uç evrensel hukukun bize tanımış olduğu haklarımızı kullanmamızı kullanmamıza engel olacak sonuçlar doğurmaya götürmektedirler. Bunlara karşı çok uyanık olmak gerekir. 

Şimdi Türkiye’de demokrasiyi kurmamız gerekiyor, Demokrasiyi kurma mücadelesinde öncülük Kürtlere ve Kürt aydınlara düşüyor. Kürt aydınları demokrasiyi gerçek anlamda kavrayan ve bütün ve tek tek sözünü ettiğimiz evrensel hukuktaki hakları benimseyerek Kürtlerin de haklarını benimseyen aydınlarla el birliği yaparak bir bütün demokrasi güçlerini toplayan hareketin yaratılması zarureti olduğuna inanıyorum. İşte temsil edilen bugünkü siyasi partilerin hiç birisinin Türkiye’de evrensel anlamda demokrasiyi kurmaya niyetlerinin olmadığını bilmenizi özellikle vurgulamak istiyorum. Bunlar Avrupa Birliği’ne girmek için ufak tefek bazı değişikliler yaptılar ki ben bu değişikliklere tabi olumlu gözle bakıyorum, hiç olmazsa hem Kürt varlığını kabul etmişlerdir, hem Kürt dilinin olduğunu kabul etmişlerdir. Sağda solda bazı yayın organları çıkıyor ama bunu bütün Kürt halkına teşvik edecek biçimde olanaklar yoktur. Mesela çıkarılan radyo televizyon yayınlarına ilişkin yönetmeliğin çok açık maddeleri vardır. Radyo  ve televizyonlarda Kürtçe, Kürt dili gibi ifade yok da genel bir ifade kullanıyor, Türkçe’den başka dil ve lehçelerde dil eğitimi için program yapılmaz diyor, işte 20 ya da 30 dakikadan fazla program yapılamaz. Herhangi bir radyo kuruluşu, özel kuruluş münhasıran bu dilde yayın yapamaz. Peki radyoda, televizyonda siz şey yapamıyorsanız, yani Kürtçelin gramer kurallarını, Kürtçe’nin özelliklerini, Kürt kültürünü tanıtma programınız yoksa, milyonlarda köylü Kürt vatandaşı nasıl öğrenecek. Her köyde sizin okul açmanız yani kurs açmanız mümkün mü? Ancak, birkaç büyük şehirde birkaç kurs açılacak, fakat çok sınırlı sayıda birkaç kişi Kürtçe’sini geliştirebilmek için başvuracak. Bunlar tamamen göstermelik, Avrupa Birliğini kandırmaya dönelik girişimlerdir. Bunlara karşı uyanık olmak zorundayız. İşte her şeyin hallolduğu  tarzındaki bir anlayışı şiddetle reddetmeliyiz. Avrupa Birliği yöneticilerinin, Avrupa Birliği Komisyonunun özellikle, aşağı yukarı Türkiye’nin bu tür uygulamasını makul kabul ediyor, artık sorun yoktur demeye getiriyor. Avrupa Birliğini bu konuda uyarmak da bizim görevimiz. Buraya sık sık ziyarete geliyorlar. Baroyu ziyaret ediyorlar. Barodaki arkadaşlar bunu açıklamak ve ortaya koymak zorundadırlar. Bize getiriş oldukları hakların hiçbirisinin evrensel anlamda haklar olmadığını söylemeleri gerekiyor. Anayasanın 42. Maddesi hala yürürlükte, o madde diyor ki, son fıkrası, Türkiye’de diyor, anadilde eğitim yapılamaz. Benim param olsa gidip burada  Kürtçe bir kolej açısında, öğrenim veremez, buna Anayasa müsaade etmiyor. Ana dilde eğitim tezinin reddedilmesi ve Yargıtay’ın o kararı bozmanı, berat kararını bozması haklıdır. Çünkü anayasanın 42. maddesi bunu engelliyor. Bu madde kalkmadan siz imkanı yok Türkiye’de anadile eğitim veremezsiniz, bunu isteyemezsiniz. Geçen gün belediye başkanımıza ben bir faks gönderdim. Kendisi ile görüşemedim, ama bazı taleplerde bulunmuş, ama önemli olan bu talep dile getirilemediği için bunu kendisine aktardım. Ayrıca bu çıkarılan yönetmelikteki eksiklikleri de yazdım. Nezaket gösterdi, bana telefon açtı,  yine aynı şeyi rica ediyorum. Bu imkanlar çıktığı taktirde, gerek anayasanın 42. maddesi, gerek anayasanın 3 ve 14. maddesi, anayasanın her maddesinde görülen “Devletin milleti ile bölünmez bütünlüğü”  formülasyonunun mutlaka değiştirilmesi, yani bu anayasa kökten değiştirilmeden, yeni bir anayasa yapılmadan Türkiye’de demokrasi kurulamaz, Türkiye’de Kürt sorunu çözülemez. Ne demek “Devletin milleti ve ülkesiyle” Yani bir devlet var, o devlet millete sahiptir, o devlet ülkeye de sahiptir. Hayır arkadaşlar, bu son derece yanlış bir formülasyondur. Milli devleti oluşturan millettir. Keza ülkeye sahip olan da millettir. O halde eğer bunu formüle etmek istiyorsanız, bunu milletle beraber formüle etmeniz gerekir. Siz devlet merkezli, devleti merkez alan bir anayasa ile bu ülkeyi hukuk dışı ve insan haklarına kesin olarak aykırı bir şekilde,  madde madde saymayacağım bunları, çoğunuz bunları biliyorsunuz, ya da en azından bilmeniz gerekir. Bu anayasa ile Türkiye’de sureti katiyeyele demokratik bir düzenin kurulması müsait değildir. Şimdiye kadar yapılmış olan düzenlemelerin hepsi,  yüzeysel düzenlemelerdir, özetilmemiş, felsefesi değiştirilmemiştir.
Sabrınız için teşekkür ediyorum. 

Sezgin Tanrıkulu: Sayın Ekinciye çok teşekkür ediyorum. Büyükşehir Belediye başkanımızın bir mesajı var. Bunu sizlere arz etmek istiyorum.  

	“Avrupa Kapısına dayandığımız bu günlerde elbette önemli sorunlarda birisi de azınlık sorunu ve kültürel haklardır. Bu açıdan konu ile  ilgili paneliniz ve panelinize konuşmacı olarak davet ettiğiniz konuşmacılar çok önemlidir. Takdir edersiniz ki azınlık meselesi toplumumuzda ‘öteki’ kavramı ile doğrudan ilişkilidir. Ötekine karşı ölçü ile yaklaşma ve yürekten kabullenme azınlıkların kültürel haklarını savunma ile de doğrudan ilgilidir. Başka bir programım denedi ile bu önemli toplantınıza katılamıyorum. Size, konuşmacılara ve tüm katılımcılara selam ve sevgilerimi yolluyorum, başarılar diliyorum. Osman Baydemir, Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanı ”.

	Değerli katılımcılar, toplantının planı ile ilgili bir şey arz etmek istiyorum sizlere, yarım saatten sonra bir 10 dakika 15 dakika ara vereceğiz. Ondan sonra da sizlerin sorularıyla ve katkılarıyla toplantıya devem edeceğiz. Sanırım saat 3’e kadar zamanımız var, saat 4:00
 4:30’da hocamız gidecek.

CD -2

Sezgin Tanrıkulu: Bizim için çok önemlidir aslında. O yüzden Tarık Ziya Ekinci’nin  söyledikleri çok anlamlı ve önemlidir. biz Diyarbakır’daki  sivil toplum örgütleri  ile birlikte bu sürecin anlamlı hale gelmesi bakımından daha yoğun bir çaba içerisinde olacağız. Bizi izleyen konuklarımıza da  bu çerçevedeki görüşlerimizi bu güne kadar ifade ettik bundan sonrada ifade etmeye devam edeceğiz.

Baskın Oran: Sevgili başkanım çok teşekkür ederim. Beni ve eşimi kendimizi evimizde hissettirdiğiniz Diyarbakır’a  konuşmaya  davet ettiğiniz için. Sayın başkanım size de salonu tahsis ettiğiniz için. Efendim ben burada yaklaşık yarım saati aşmadan son haftalarda yaşadığımız bir bardak suda korkunç bir fırtınanın öyküsünü anlatacağım. Gemileri batıracak güçlükte bir fırtına geçirdik hep birlikte. Onun öyküsünü hep birlikte izledik fakat hani bir tabir vardır. “Ol mahiler ki derya içredir, deryayı bilmezler”. Deryanın içindeki balıklar suyu bilmezler, ancak suyun dışından bakan bilir. Onun için bu kadar yoğun yaşadığımız şeyi sistematik hale getirmekten başka bir şey yapacak değilim.  Edebiyattan başladık edebiyattan devam edelim. Orhan Pamuk, romanlarından bir  tanesinde kahramanına  söyle söyletir. “Bir kitap okudum dünyam değişti.” Ve tabii ki insanın bir rapor okudum dünyam değişti demesi  mümkün değildir  ama;  azınlık/çoğunluk, alt kimlik/üst kimlik, objektif kimlik/sübjektif kimlik, Türklük/Türkiyelilik  gibi kavramlarla daha önce tanışmamış olan Türkiye halkının artık  aynı olması mümkün değildir. Çünkü  hiçbir şey ama hiçbir şey, hiçbir şeyden sonra aynı şey olmaya devam edemez.  Dolayısıyla artık Türkiye son derece genel  ve kaba gündelik  biçimlerde düşünme aşamasından, artık son derece belli kavramlar ve bilimsel kategoriler içinde düşünme aşamasına geçiyor. Bu çok hayırlı bir gidiştir ve artık geriye dönüşü olmayan bir olaydır, çok hayırlı bir şeydir. 
Bakınız 25 Kasım 2004 tarihli Radikal’den haber başlığı örneği vereyim.  Haber tekstille ilgili. Çok düşük ücretlerden yararlanan Çin şu sıralarda çok önemli bir tekstil ihracatçısı olarak ortaya çıkıyor ve tekstil ihracatçısı Türkiye’yle aralarında muazzam bir rekabet başlıyor. Türkiye’deki bundan büyük endişe duyan 15 en önemli tekstil ihracatçısı bir araya geliyor ve “Türk Kalitesi”  kelimelerini birleştirerek  Turquality markası başlığı altında bir kampanya lanse etmeyi düşünüyorlar.    Burada ilginç olan husus, Devlet Bakanı Tüzmen’in bu Turquality’yi “üst garantör kimlik” olarak nitelemesi. Bu “üst kimlik” terimini Türkiye’de politikacılar nereden bilecek? Ama artık alt kimlik üst kimlik bunlar Türkiye’nin gündemine girdi ve artık Türkiye halkı bu terimleriz farklı düşünemeyecek. Raporun bütün mahiyeti ve marifeti bundan ibarettir.  
Başbakanlık İnsan Hakları Danışma Kurulu (BİHDK) konusunda bilgi veriyim. BİHDK 4643 sayılı yasayla kuruldu. Kasım 2003’de 25398 sayılı Resmî Gazete’de çıkan yönetmelikle çalışmaları düzenlendi. Üç grup üyeden oluşuyor. Birincisi bürokratlar; devlet kuruluşları. Sağlık Bakanlığından tutun da, Maliye temsilcisinden tutun da, MİT mensuplarına ve Jandarma temsilcilerine kadar. İkincisi, sivil toplum örgütleri. Bunların arasında İnsan Hakları Derneği ve Türkiye İnsan Hakları Vakfı gibi gerçek sivil toplum örgütleri de var, uluslararası alanda GONGO denilen (Government Operated/Oriented NGOs yani Devletçe Yönetilen/Devlet Yönelimli NGO’lar), sahte insan hakları kuruluşları da. Bu sonuncular insan haklarının gelişmesini önlemek için oraya girmişler.  Üçüncüsü de, benim dahil olduğum grup yani genellikle üniversiteden gelen ve insan hakları konusundaki yazılarıyla bilinen uzmanlar. 
BİHDK ikinci toplantısında 16 tane çalışma grubu kurdu. Bunlar  sosyal ve ekonomik haklardan çevre haklarına, azınlık hakları ve kültürel haklara kadar giden çok geniş bir yelpazeyi kapsıyor.  Bunların hepsi raporlarını hazırladılar, bir kısmı sundular. Bunların  hemen hemen hepsi kabul edildi. Sadece sanıyorum, ekonomik ve sosyal haklar grubunun raporunun hazırlanmasından sonra çıkan yeni yasaların da dikkate alınması isteğiyle rapor oylanmadı. 
Bizim “Azınlık Hakları ve Kültürel Haklar Raporu”nun tartışılması sırasında bir takım devlet temsilcileri son derece düzgün ve efendi itirazlarda bulundular. Fakat birtakım “sivil toplum” kuruluşları devamlı şunu söylediler. Bu rapor bölücüdür. Bu rapor kabul edilemez. Bu rapor yeterince tartışılmamıştır. Onun için oylanamaz. Önümüzdeki oturumda da tartışmamız gerekir”. Ve böylece Haziran 2003 tarihinde hazırlanmış olan bu rapor 1,5 yıl tartışıldı ve oylanamadı. En sonunda 1 Ekim 2004’teki toplantıda ben şöyle dedim; “Bakınız ben bu raporu 4 kere güncelleştirdim. Çünkü durmadan AB uyum paketleri çıkıyor. 4 kere güncelleştirdim artık benim mürekkebim bitti” dedim. Ya bunu dedim yeterince tartıştık deyip oylarsınız, yada ben bu işten ellerimi yıkıyorum, dedim komisyon başkanı olarak. Son olarak 1 ekim tarihinde oya kondu. 24 lehte, 7 aleyhte,  2 de çekimser oy aldı. Toplantı huzur içinde sona erdi.
Fakat bütün olay bundan sonra başladı. Bundan 22 gün sonra başladı olay. 22 Ekim günü BİHDK Başkanı Profesör Kaboğlu bunu basın karşısında resmen açıklarken, bu “sivil toplum” kuruluşlarından bir tanesi olan Toplumsal Düşünce Derneğinin başkanı Fethi Bolayır toplantıyı bastı ve arkasından da Ankara Cumhuriyet Savcılığına gidip bir suç duyurusunda bulundu. Şunları söyledi: bir, bu vatana ihanettir. İki, ortada bir rapor yoktur. Bu rapor düzmecedir.  
Bunun arkasından 1 Kasım 2004 günü Profesör Kaboğlu’nun yaptığı başka bir basın toplantısı sırasında, hatırlayacağınız gibi, gene bir BİHDK üyesi olan Kamu-sen Sendikasının genel sekreteri Fahrettin Yokuş Rapor’u televizyon kameraları önünde kaptı ve yırttı. Ve kendisi ertesi gün basın toplantısı yaparak aynen şöyle söyledi: “Raporu on bin yüz bin defa karşımıza çıksa yine yırtacağız. Raporu yırtışım insan haklarına saygısızlık değil, gasp edilen insan haklarının geriye alınmasıdır. Bu davranışım fiziki şiddet değil, demokratik bir haktır. Artık kurul toplantıları daha gergin yapılacaktır. Kurula hükümet üniversiteden atılmış Türkiye Cumhuriyeti ile kavgalı bir kişiyi kasten getirmiştir.” 
Bu sözler söylendiği sırada dinleyiciler arasında bir kişinin “Bizim sesimizi duymazlarsa kurşunun sesini duyarlar” dedikleri duyuldu. Ve DYP Genel Başkan Yardımcısı Saffet Kaya da verdiği demeçte “Yokuş doğru yapmıştır, kutluyorum, eline sağlık” şeklinde konuştu. Bu saldırılar milliyetçi basında ve Türkiye Büyük Millet Meclisinde de devam etti. AKP Malatya Milletvekili Süleyman Sarıbaş ezcümle şöyle dedi: “Azınlık arayanlar analarına babalarının kim olduğunu bir kere daha sormalıdırlar. Ey Türk titre ve özüne dön. Ne mutlu Türk’üm diyene”. Arkasından bu sefer Kamu-sen Genel Başkanı Gürcan Akyıldız ezcümle söyle dedi “Vatan pahasına bu hareket yapılmaz. Toprağın bedeli kandır. Gerekirse o kan dökülür. Raporun adını bile edenlerin başına bela oluruz.” 
Bu hengamede hükümet nasıl davrandı? İkili bir davranış gösterdi. Önce ortadan yok oldu, raporu bilmezden geldi, fakat milliyetçi taraftaki saldırı dozu artınca bu sefer raporu istemedik, kendileri yazmışlar rapor resmî değildir dediler. Bir üçüncü davranış olarak aslında bugüne kadar reformcu çabayı desteklemesi ile tanınmış olan hükümet sözcüsü Adalet Bakanı   Çiçek raporu “Entel fitne” olarak niteledi. Ben bunu pek anlamadım. Anlamadığım bir sürü şey var tabii, o ayrı. Peki, hükümet niye  böyle davrandı?  
Hükümet bir kere Türkiye’de çok alışılmış bir davranış sergiledi. O açıdan anormal bir durum yok. Çünkü hatırlarsanız 1995’de TOBB özellikle Güneydoğudaki ticaretin ölmüş olmasının getirdiği bir tepki içinde Prof. Dr. Doğu Ergil’e bir rapor hazırlatmıştı, “Doğu Raporu” adı altında. Ondan sonra  raporun büyük gürültü koparması üzerine ortadan yok olmuştu. İki yıl sonra 1997’de bu sefer TÜSİAD “Türkiye’de Demokratikleşmenin Perspektifleri” adıyla bir rapor hazırlatmıştı merhum arkadaşımız ve hocamız Bülent Taner’e ve raporun yarattığı büyük tepki üzerine bu sefer de o ortadan kaybolmuştu. Bu sefer Hükümet ortadan kayboldu. 
Hükümet TOBB’dan ve TÜSİAD’dan daha haklıydı, çünkü TOBB ve TÜSİAD bu raporu ısmarlamıştı ama hükümet bu raporu ısmarlamamıştı. Bu raporu biraz sonra vereceğim madde ve fıkra hükümlerine göre  BİHDK kendine görev sayarak hazırlamıştı. Hükümet tarafından istenen, ısmarlanan bir rapor değildir. 
İkincisi, hükümet 17 Aralığa kadar sorun istemiyordu. Çok haklı olarak. Hükümete muhalif olan çok farklı yelpazeden gelen çevreler hükümeti vurabilmek için bu raporu fırsat bildiler. Dolayısıyla hükümet çok rahatsız oldu. 
Üçüncüsü hükümet bu raporu başka bir raporla karıştırdı. Henüz daha yazılımı bitmemiş olan, yine BİHDK’nın hazırlamakta olduğu İnsan Hakları 2004 Raporuyla karıştırdı resmen. O rapor daha yazılmamıştır, henüz daha kesinleşmemiştir. Oylanmamıştır, kabul edilmemiştir. Tabii basına sızmıştır çünkü BİHDK’nın toplantılarının bilaistisna hepsi basına açık yapılmaktadır. Hatta insan hakları konusunda yapılan tartışmaların ve çalışmaların Türkiye kamuoyu tarafından duyulması için  basına bir masa verilmektedir. Bunlar gizli toplantılar değildir. Onun için böyle bir sızmanın sızma olarak nitelenmesi de yanlıştır aslında. Nitekim insan hakları konusunda çok samimi olduğunu bildiğimiz Mehmet Elkatmış, TBMM İnsan Hakları Komisyonu Başkanı, söyle demiştir; “Kurul hiç de hoş olmayan bir rapor hazırlamıştır. Raporda parlamentoya, hükümete ve başbakana hakaret edilmiş, olay şova dönüştürülmüştür.” Bizim raporumuzda hükümetin, parlamentonun vs. adı dahi geçmiyor.   Oluyor böyle şeyler. 
Bu milliyetçi tepkine karşılık, sayısız gerçek sivil toplum kuruluşudur ki bunların arasında Diyarbakır Barosu, Türkiye Barolar Birliği de var, yani şu anda saymak istemiyorum  çünkü saymayı unuttuklarım olacak ve unutmamak da mümkün değil,  çok sayıda sivil toplum örgütü biz  raporu destekliyoruz altına imzamızı koyuyoruz, biz de kendi hakkımızda suç duyurusunda bulunuyoruz, dediler.  Bu Toplumsal Düşünce Derneğinin rapor hakkında suç duyurusunda bulunulmasına atfen, raporun hikayesi çok özet olarak budur. 
Şimdi elinizde raporun kendisi var, dolayısıyla kalkıp da raporu özetleyecek değilim. Rapora gelen itirazlara ve bu itirazlara olan cevapları aktarmak istiyorum. Bunları kabaca beş grupta toplayabiliriz. 
Birincisi: Usul bakımından hatalıdır, yok niteliktedir. İkincisi: Lozan’ı ortadan kaldırmak ve Sevr’ geri getirmek istemektedir. Üçüncüsü: Üniter devleti ortadan kaldırarak Türkiye’yi parçalamak istemektedir. Dördüncüsü: Azınlık yaratarak Türkiye’yi parçalamak istemektedir. Beşincisi de: Türkiyelilik kavramını getirerek Türkiye’yi parçalamak istemektedir. Özet olarak bunlar şimdi bunların teker teker ele alalım. 
1) Hükümet çıktı, biraz önce söylediğim gibi biz istemedik rapor resmî değildir, dedi. Şimdi, bu  cümlenin yarısı doğru yarısı yanlış. Biraz önce söylediğim gibi biden rapor isteyen olmadı. Ama yönetmeliğimizin 5. maddesinin a, b ve d şıklarının bize verdiği “insan hakları konusunda tavsiyelerde bulunmak, öneri ve raporlar sunmak, görüş bildirmek” görevleri var; biz raporu bu nedenlerle re’sen hazırladık. 
Resmî olmadığı iddiası yalandır. Çünkü biz resmî bir kuruluşuz çünkü yönetmeliğimizin 6-i maddesi aynen söyle diyor: “Kurumun giderleri Başbakanlık bütçesinden karşılanır.” 1. maddesi “Başbakanlık bünyesinde kurulan İnsan Hakları Danışma Kurulu” diyor. 
Basına sızdırıldığı iddiaları da aynı derecede geçersiz.  Bunu yukarıda da söyledim, biz daima basına bir masa koyduk, tartışmaları başından sonuna izledi. 
Efendim, niye bir üst kurula sunulmadan basında çıktı, dediler. Bu 5. maddenin yalnızca e, f ve g şıklarında bu tavsiye, öneri, rapor ve görüşleri hangi makamın isteyebileceği ve dolayısıyla bunların hangi makama sunulacağı belirtilmiş: Üst Kurul ve Bakan. Diğer şıklarda böyle bir makam ve koşul bulunmuyor. 
Arkasından, hükümet itirazlarından sonra Gongoların itirazları başladı: Oylama geçersizdir, dendi. Yönetmeliğin 6/f maddesi diyor ki, “toplantı, üye tam sayısının yarıdan bir fazlasıyla yapılır, kararlar toplantıya katılanların yarısının bir fazlasıyla  alınır” diyor. Eşitlik halinde kurul başkanın oyu iki oy sayılıyor. İlk toplantısından bu yana danışma kurulu oturumlarında üyelerin çoğunluğunun bulunup bulunmadığı imza tutanağıyla saptandı. 78 üyeden 67 tanesinin imzası vardır o günkü oturumun açılmasında, yemek molası verildi, yemek molasından sonra tartışmalara devam edildi ve bu Gongolar devamlı suretle “Tartışma yetersizdir, bu raporun tartışması yeterince yapılmamıştır, oylamaya geçilemez” itirazları en sonunda bitip de  oylamaya geçilmesi sırasında 33 tane kalan üyenin  24 tanesinin oyuyla kabul edildi. Üstelik çok ilginç bir şey, toplantıda hiçbir kurum veya üye en ufak yazılı veya sözlü bir itiraz yöneltmedi. Ne oylamadan önce ne oylamadan sonra. Demedi ki “oylama nisabı yoktur, yoklama istiyorum” demedi. Bir Gongo itirazı da, rapor değiştirilmiştir yönünde oldu. Aslında  en ilginci de budur. Çünkü olay şudur: Rapor 24’e karşı 7 oyla kabul edildiği zaman, Danışma Kurulu Başkanı Kaboğlu, bana yönelik, yani alt komisyon başkanı olarak bana dönerek şunları söyledi; “Ben burada Prof. Oran’dan bir temennide bulunmak istiyorum, acaba raporu burada yapılan eleştiriler bağlamında gözden geçirip bir parça yumuşatmak mümkün mü?” Ben söz aldım, cevaben dedim ki; “Efendim bu getirilen eleştiriler raporun belkemiğine yöneliktir. Eğer bu eleştiriler rapora katılacak olursa ortada rapor diye bir şey kalmaz ki, eleştirileri getirenlerin amacı zaten raporu ortadan kaldırmaktır.” O yüzden ben burada başkanımızın bu temennileri üzerine raporu tekrar gözden geçirmek istiyorum ama belkemiğine hiç dokunulmayacağı şimdiden bilinmelidir”. Nitekim baktım sonuç kısmında birtakım öneriler var işte “anayasa kısmında şu da değiştirilmelidir, şu antlaşma imzalanmalıdır” şeklinde bir takım somut öneriler var, bu somut önerilerinden sonra ben hocalıktan gelme bir alışkanlık olarak raporun en önemli bölümü saydığım bu Türkiyelilik meselesini tekrar özetleyerek paragraf koymuşum, halbuki iki sayfa yukarda aynı olay daha geniş olarak anlatılmış, o mükerrer paragrafı kaldırdım ve böylece rapor bir miktar yumuşamış oldu. Bütün yaptığımız bu.  Şimdi eğer bu bir tahrif ise, pes.
Kaboğlu’nun çok ilginç bir gözlemi var, diyor ki: “Raporun kabulü için oy veren 24 üye itiraz etseydi, bu kaldırmaya bir itiraz hakları olabilirdi. Fakat raporun yumuşatılmasını isteyenlerin yumuşatılmaya itiraz etmesi gülünçtür.”  Üstelik bu itirazlar, raporun ana gövdesine girememiş olan bu itirazlar, raporun eki olarak devlet bakanlığına zaten sunulmuştur; daha ne yapsaydık? 
Bu raporun usul yönünden sakat olduğu çünkü BİHDK’nin toplum üye sayısının yarısından azının oyuyla çıkartıldığı iddiasına gelince. Efendim, bu rapor sadece danışma niteliği taşıyor. Bu raporu hükümet ister dikkate alır, ister sanayi çarşısı tabiriyle gaz döker yakar. Türkiye Büyük Millet Meclisinde sabaha karşı kanunlar çıkıyor ve son derece önemli kanunlar çıkıyor ve 40 tane üyenin oyuyla. Üstelik bir kanuna hatta bir anayasa değişikliğine içerik yönünden Anayasa Mahkemesine itiraza gitmek için 60 gün zaman veriliyor, usul yönünden itirazlara ise yalnızca 10 gün zaman veriliyor. 1 Ekim tarihinde kabul edilmiş olan bu BİHDK raporuna 25 Ekim tarihinde usulsüzdür diye  itiraz edildi. Aradan 25 gün geçmiş. Anayasa değişikliği bile 10 gün içinde  itiraz görmek zorundayken, böyle bir rapor 25 gün sonra itiraza uğruyor ki usul yönünden zaten bunun yapılması mümkün değildir. 
Gelelim diğer bir itiraza. Yani Lozan’ı reddediyor ve Sevr’i geri getiriyor itirazına. Eğer raporu okumazsanız, aynı mantıkla 1774 Küçük Kaynarca anlaşmasını da geri getiriyor demeniz çok mümkündür. Bu raporda biz Lozan’ın reddi konusunda tek bir şey söylemedik. Kaldı ki, daha önemlisi, Lozan’ın uygulanması gerektiğini söyledik. Lozan’ın bazı maddelerinin hiç uygulanmadığını, bazı maddelerinin de ihlal edildiğini söyledik. Ve dedik ki Lozan’dan sonra Türkiye Cumhuriyetinin imzaladığı. bir sürü antlaşma var, özellikle 1990 sonrasında, bu da dikkate alındığında “Türkiye kendisini uluslararası planda son derece  güç duruma düşürecek, birtakım çağdaş gelişmelere de ters düşecek  uygulamalar yapmaktadır. Uluslararası planda durum böyledir, iç planda da özellikle Lozan’ın 39/4 maddesi ihlal edilmektedir. Bu madde der ki; açık ve kapalı toplantılarda, ticarette, bütün basın ve yayın araçlarında, bütün Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları istedikleri bir dili kullanırlar ve buna karşı hiçbir kısıtlama getirilemez. 39/4’ün uygulanmaması Türkiye’nin kendi içinde sorun yaratmıştır” dedik. 
Üniter  devletin bölünmesi istendiği iddiası. Raporda Türkiye’nin federe devlete dönüştürülmesi konusunda tek bir kelime yoktur. Ülkenin bölünüp bölünmemesi konusundaki tek cümle şudur. Devletin ülkesinin bölünmez bütünlüğü  son derece doğal ve tüm  dünyada tartışmasız kabul edilemez bir husustur.  Tabii böyle açık bir ifadeyi çarptırmak da apayrı tür bir marifet gerektirir. Şimdi diğer yandan biz bunu söylediğimiz gibi, şöyle de dedik: “Yurttaşını zoraki yurttaş olma durumundan çıkartıp da gönüllü  yurttaş haline sokmanın yolu onun kültürünü tanımaktır. Zoraki yurttaş üzerine oturan devlet bomba üzerine oturuyor demektir.  Gönüllü yurttaşın üzerine oturan devlet rahat oturur”. Dedik ki, hakkını verdiğin insandan korkma. Buna karşı Deniz Baykal konuştu, Genel Kurmay 2. Başkanı konuştu, 1. Ordu komutanı konuştu. Sanki biz üniter devlet yıkılmalıdır demişiz gibi. Bunların büyük çoğunluğunun raporu okumamış olmaktan ileri geldiği kesin; bunun tek alternatifi, okuduğunu tam anlamamak. 
Bütün bu hakaret ve tehdit atmosferi içinde beni üzen bir tek mesajı Cumhurbaşkanı verdi. Neden üzüldüm,  çünkü ben kendimi çok yakın hissettim daima Cumhurbaşkanı Sezer’e. Dedi ki: “Birlikte yaşayan toplulukların kültürel haklar dışında etnik,  dinsel ve mezhepsel özelliklerinin öne çıkartılması devleti yıpratmanın ötesinde ulusal birliğe zarar verecek niteliktedir. Tekil devlette ülke, ulusal egemenlik tektir, bölünemez. Türkiye Cumhuriyetin kurucu ve asli üyesi Türk ulusudur.” 
Tabii bu son cümleye katılıyorum, fakat sanki biz kültürel haklardan başka bir şeyden bahsetmişiz yada ulus devleti yıpratmak istemişiz. Bu kadar patırtı, gürültü içerisinde böyle bir sözün edilmesi seni neden yıprattı diyeceksiniz. Bunun cevabı yüzlerce yıl önce verilmiştir. Hatırlarsanız Pir Sultan Abdal idama götürülürken Hızır Paşa kendisine böyle el kaldırılarak taş atılmasını emrediyor. Aleviler .iyi bilir bunu, ben de Alevilerden öğrendim, herkes bir şey atmak zorunda olduğu için taraftarlarından bir tanesi bir gül atıyor. İşte “dostun gülü yareler beni” türküsü de oradan gelir. Niye cumhurbaşkanına alınıp da başkalarına alınmadın hikayesi de buradan gelir . 
Azınlık yaratılmak isteniyor, iddiası. Türkiye bölünmek isteniyor iddiası: Şimdi efendim, çoğunluktan farklı olan ve bu farklılığı kimliğinin temel direği sayan kişi. Aslında dünyada azınlığın sosyolojik tanımı budur. Bir ülkede azınlık varsa vardır yoksa yoktur. Azınlık yaratılmaz, icat edilecek bir olay değildir. Mesela oksijen icat edilmez, oksijen ancak keşfedilir, çünkü oksijen vardır. Dolayısıyla azınlık yaratmak veya yaratmamak gibi bir şey uluslararası literatürde gülümsemeyle karşılanır. Yalnız tabii işin bu düğüm noktasında olay sadece bilgisizlik değil, talihsiz bir tarihsel olgudan ileri geliyor. Tarık Ziya ağabeyimizin de belirttiği gibi, azınlık terimi Türkiye’de dünyada anlaşıldığı gibi anlaşılmıyor. Avrupa Birliği azınlık dediği zaman bir ülkede dominant olmayanların yani egemen olmayanların da dominant olanlarla aynı haklara sahip olmasından bahsediliyor. Azınlık veya azınlık haklarından bahsedildiği zaman AB’nin söylediği bu. Belli bir halkın değil dominant olmayan herkesin, her bireyin. Mesela diyor ki “Sünni olan camide ibadet ettiği zaman elektriği bedavaya kullanıyorsa, Aleviler de ibadet ettiği zaman elektriği bedava kullanacak, Yahudi de havrasında veya Hıristiyan da kilisesinde bedava kullanacaktır” diyor. Eğer Türkçe konuşanların çocukları Türkçe eğitim görebiliyorsa, anadili Türkçe olmayanların, Kürtlerin, Çerkezlerin vs. çocukları da eğer anlamlı bir sayıyı tutturabiliyorsa, seçmeli olarak Kürtçe veya Çerkezce dil dersi alabilsinler okullarda, diyor. Kurslarda değil, okullarda diyor. Buna karşılık 1. Ordu Komutanı diyor ki, kim bu ülkede azınlıksa, hakkı Türk vatandaşı kadardır; Türk vatandaşlığının üstünde hakka sahip değildir. Yani, komutan “pozitif hak” diye bir kavram duymamış. Anlatabiliyor muyum; bizim sevgili Seha Hocamız vardı, derdi ki iki kere iki dört eder veya iki kere iki beş eder diyenle tartışılabilir ama, iki kere iki yeşil veya pembe eder diyenle tartışılmaz.   
Peki, Türkiye’de biz azınlık deyince ne anlıyoruz. Tarık Ziya ağabeyin anlattığı gibi, iki şey anlıyoruz: a) ikinci sınıf vatandaş, b) bölücü unsur. Neden ikinci sınıf vatandaş, çünkü kendisinin de söylediği gibi millet sisteminde, 1454’den beri gelen millet sisteminde azınlık diye gayrimüslim vatandaşlara deniyor, bizim aklımız da direkt oraya gidiyor. Başka hiçbir şey düşünemiyoruz. Niye bölücü? Çünkü 19. yüzyılın ortasından itibaren Avrupa’nın büyük devletleri bunların birtakım eşitlik sorunlarını kullanarak Osmanlı imparatorluğunun içişlerine müdahale ettiler, ondan. Azınlık deyince hemen özetle gayrimüslim’den başka bir şey gelmiyor aklımıza. Ben şimdi böyle insanlarla nasıl tartışayım?
Son alarak, Türkiyelilik meselesi. Doğrusu bendeniz bu raporu yazarken bu konuda eleştiri alırız diye hiç düşünmedim. Çünkü Türkiye’nin kurtuluşunun bu terimde olduğu o kadar açık ki. Meğer çok fena bir yaraya parmak basmışız. Düşman veya dost bu konuda çok itiraz geldi. Oysa Türkiyelilik kavramı bu raporun hem en orijinal hem de en pratik noktasıydı. Orijinal, çünkü rapor etnik bir anlam da taşıyan Türk üst kimliği yerine Türkiyelilik gibi ülkenin topraklara atıf yapan bir kavram öneriyor. Böylece “biz kurucu unsuruz, biz asli kurucu unsuruz” iddiasını öne sürecek hiçbir alt kimliğin Türk, Kürt, Çerkez, Alevi ne olursa olsun, hiçbir alt kimliğin diğerlerini kaçınılmaz olarak tali unsur saymasını engelliyor. Çünkü asli unsuruz dediğin anda, tali (ikincil) unsurlar da var demektir. İşte, bu bölücülüğün ta kendisidir. Türkiye’de 70 milyon yaşadığına göre 70 milyon Türkiyeli içinde tali unsur yoktur. Dolayısıyla asli unsur da yoktur. Pratik noktası: “Ben Türk’üm” diyenler konusunda hiçbir değişiklik getirmiyor. Gerçekten de 81 yıl içinde Türk üst kimliği büyük ölçüde kabul görmüştür. Dün gece eşimle dolaştık sur içinde, Kürtçe’den çok Türkçe konuşuluyordu. “Türkiyeli” terimi, “ben Türk’üm” diyemeyenin de bu ülkeye sahiplenmesini ve kendini bu ülkeden saymasını olanaklı kılıyor. Bunu anlayamayanlar çok ama çok şaşıyorum. Ben Türk’üm diyemeyecek olan ne diyecek? Mesela ben çok büyük bir rahatlıkla bunu söyleyebilirim, fakat kendini alt kimlik olarak Türk hissetmeyen birisini ben Türk’üm diyemez. Ben Türkiyeliyim, ben Türkiye Kürdüyüm, ben Türkiye Ermesiyim diyebilir ama. Biz onlara zorla mı söyleteceğiz, sen Türk’sün mü demeye zorlayacağız? On yıllarca bunu yaptık da ne oldu? Bu terime o kadar çok çeşitli yönlerden saldırdılar ki, ben inanmakta zorluk çekiyorum hâlâ. Mesela bin türlü şey dediler; Türkiyelik kavramı yapaydır, İngilizce tercümesi bile mümkün değildir. Yahu, biz bunu Büyük Britanya vatandaşları için değil Türkiye vatandaşları için söyledik. Üstelik “Estağfurullah”ın İngilizce mi var?  “I am  Turkish” demek yerine “I am from Turkey” demenin zorluğumu var? Tam tersine, büyük kolaylık sağlıyor. Sen orada alt kimliğini belirtmiyorsun; sadece üst kimliğini belirtiyorsun. Üst kimlik toprağa atıf yapıldığı zaman tutar. Ama toprağa değil  kana atıf yapıyorsan tutmaz; Türk terimi kana da atıf yapmaktadır. Türk terimi, aynı zamanda bir ırkın adıdır.  Çok rahattır mesela Kuzey Kıbrıs’a gittiğiniz zaman size Türkiyeli diyeceklerdir. Hiç gittiniz mi bilmiyorum. Sayın başkanım bitiriyorum. 
Bu Türkiyeliğe itirazları özetlersek: Parçalar demek çok saçma; tam tersine bence bundan başka bir üst kimlik Türkiye’yi parçalıyor; duruma bakın yeter. İkincisi, “Türk üstünlüğünden vazgeçilemez” diyenler var. Bunlar en samimi olanlar. Tabii, en az  savunulabilir itiraz da bu. “Bir şey fark etmeyecektir” diye bir itiraz geldi. Fark etmeyecek olur mu? Türkiyelilik terimi monist (tekçi) zihniyetin sonu erdiğini ve bütün alt kimliklerin topraksal bir kavram tarafından kucaklandığını belirtiyor. Bir de son olarak Türkiyelik kelimesi Türk kelimesinden gelir, itirazı var. Yani “meseleyi çözmez” diyenler var. Bunlar örneğin “Anadolu Cumhuriyeti”ni önerebiliyorlar ama bu durumda Trakya’yı ne yapacaksınız? Trakya’yı Avrupa Birliğine mi vereceksiniz? Üstelik bazı ülkelerin ismi dışarıdan konur. Mesela Türk kelimesini Çinliler koymuştur “Törek” olarak. Orta Asya’daki kavimler kendilerin Türk olarak nitelemiyorlar. Çinliler onları isimlendirmişler. Türkiye’nin adı da Venedikliler tarafından konmuştur. Ta haçlı seferlerinden bu yana. Mesela benim babam 1943-50 arası milletvekilliği  yapmıştı; çok yaşlı, Hamidiye Alaylarıyla aynı yaşta, 1890 doğumlu idi. Evde falan çok az konuşurdu ama heyecana geldiği zaman “Turkiya’nın” derdi. Ben derdim ki, bunlar açık havada nutuk atmağa alıştıkları için e harfiyle biten kelimeler daha ince sessiz olduğu için a harfiyle biten kelimeleri tercih ediyor, “Turkiyaa” diyor. Hayır, sonra okuduktan öğrendikten sonra öyle anladık ki, bu ülkenin adı “Türkiya” olarak konmuş. 13. yüzyıldan sonraki bütün Venedik haritalarında “Turchia” olarak geçiyor. Geçenlerde bundan birkaç ay önce asistan arkadaşıma rica ettim, şu Sevr anlaşmasını al, şöyle say. Kaç tane Osmanlı İmparatorluğu terimi geçiyor, kaç tane Türkiye terimi geçiyor. Ben yarı yarıya sanıyordum.  Ne çıktı biliyor musunuz sonuç? 20 küsur Ormanlı İmparatorluğu, 200 küsur Türkiye! 1920 Sevr Anlaşmasında. Üstelik Mustafa Kemal, Tarık Ziya ağabeyin de dediği gibi, Cumhuriyetin ilanına kadar hep “Türkiye milleti, Türkiye halkı, Türkiye Devleti, Türkiye Ordusu” terimlerini tercih etmişti, çünkü Kurtuluş Savaşı içerisinde tekliğe değil birliğe ihtiyacı vardı. Artık biz bugün tekliğin birliği bozduğunu biliyoruz. Teklik kavramı birlik kavramını bozuyor. Bugün de birliğe ihtiyacımız var. 80 yıldır teklik çabası göstermemizin birleştirici değil aksine bölücü olduğunu, 15 yıllık iç savaş sonrasında öğrendik. Onun için ben bu Türkiyeli terimini çok seviyorum. Efendim yarım saati ne kadar aştım bilmiyorum ama umarım kusura bakmadınız. 

Sezgin Tanrıkulu: Efendim, devam edebilirsiniz.

Baskın Oran: Sağolun, bitti söyleyeceklerim.

Sezgin Tanrıkulu: Değerli konuklar, ara vermeden önce Tarih Ziya Ekinci üstadımız anayasal
vatandaşlık konusunda da bir şeyler ifade etmek istiyor. Sözü şimdi kendisine veriyorum.
Ondan sonra bir15 dakika ara vereceğiz. 

Tarık Ziya Ekinci :Değerli konuklar, sizden özür diliyorum. Vaktinizi gasp ettiğim için. Ben 
Anayasal vatandaşlık konusuna özellikle değinmek istiyorum. Çünkü Demirel bir ara Prag’ta yapılan bir toplantıda, basın toplantında Anayasal Vatandaşlık kavramına değindi. Türkiye’de getirdiği anayasal vatandaşlıktan söz etti. Şimdi tabi cehaletten gelen bir değerlendirmeydi bu anayasal vatandaşlık kavramı. O sanıyordu ki anayasal vatandaşlık **** olan anayasal hak ve hukukun vatandaşlar tarafından uygulanmasıdır. Hayır, anayasal vatandaşlık kavramı 1980’li yıllarda Almanya’da Habernas isminde bir zatın, geçenlerde büyük bir ödül aldı. Habernas isimli bir sosyolog ve felsefecinin ortaya attığı bir kavram. Bu Nazizmin kökenlerinin ve Nazizmin halk  tarafından benimsenmiş olmasının temellerini araştırırken bu kavramı geliştirdi. Bu kavramın özünde şu var. Bir ülkede yaşayan farklı ulusal toplulukların eşit muamele görmesidir. Türk Kürt, Hristiyan ne varsa hepsinin eşit haklara sahip olması ve birini diğerinden farklı bir muamele görmemesidir. Az önce azınlık haklarını anlatırken azınlıkların mücadelesinin amacı, çoğunlukla eşit hale gelebilmektir. Bu amaç doğrultusunda mücadele etmektir. Türkiye’deki Kürtlerin de mücadelesi budur zaten. Anayasal vatandaşlık aslında sayın Bakın Oran dostumuzun ortaya atmış olduğu Türkiyelilik ile eş anlamlıdır. Nedir bu Türkiyelilik üst kimliği, Türkiye’de yaşayan diğer bütün etnik toplulukların Türkler olsun, Kürtler olsun etnik topluluktur, varsa Lazlar, Çerkezler, kendilerini kabul ediyorsa, etnik topluluktur, bunların tümünün birinin diğerinden farkı olmadan eşit haklara sahip olması ve eşit hakları kullanmasıdır. Demirel bu sözü ortaya attığı zaman, Anayasal vatandaşlık, tümüyle kimseden ses seda çıkmadı. Bir süre sonra yer yer bazı yazılar yazılınca, anayasal vatandaşlığın ne anlam geldiği açıklanınca, hemen sustu ve kapattı. Daha sonra da Fransızlar daha geniş bir şey geliştirdiler “Kapsayıcı anayasal vatandaşlık” diye. Bir düşünce kavramı, bir değerlendirme ortaya çıkarttılar. Burada işte periperik milliyetçiliğin merkezi milliyetçiliğe tepkisini önleyebilmek ve eşit konuma getirebilmek için bu anayasal vatandaşlık kavramının benimsenmesi gerektiğini ortaya attılar. Şimdi Fransa’da benimsenen budur. Türkiye’de şimdi size diyor ki Kürtçe kurs açın , okutun. Peki, ben bana Kürtçe kurs verecek insanları nerede yetiştireceğim. Sık sık Fransa’da örneğini verirler. Fransa işte tek kültürlüdür, Fransa işe homojen bir ulustur, Fransa’da Fransızca geçerli dildir falan diyorlar. Ama Fransa’da bütün azınlıkların dillerini öğretecek öğretim üyelerinin yetiştirilmesi için her üniversite, bölge üniversitelerinde o azınlık grupların kültürel eğitimini veren, dil eğitimini veren üst düzeyli enstitüler kurulmuştur. Burada aynı zamanda doktora yapmak ve daha süt düzeyli eğitim yapma gibi olanaklara sahiptir. Türkiye’de böyle bir şeyi talep edemezsiniz zaten. Yüksek okullarda da, belirli bir sayı olduğu zaman devlet okullarında da bu azınlık dilleri okutulmaktadır. Hep bizim bütün aydınlarımız Fransa’yı örnek verir. Özelikle, o eski diplomatlar, emekli diplomatlar falan hep öyle. Şimdi Baskın Bey’in ortaya attığı ve bütün Türkiye’de kıyamet koparan, aydınlarımızı, devlet adamlarımızı harekete geçiren ve saldırılara neden olan bu Türkiyelilik kimliği ile anayasal vatandaşlık veya kapsayıcı anayasal vatandaşlık birbirine denk iki farklı deyimdir. Aralarında hiçbir fark yoktur. Biri bir gerçeği kamufle etmek için ortaya atılmıştır. Anayasa deyince herkesin aklına şu geliyor. Bir tek bizim anayasada ne varsa bize o tanımlanacak. Anayasal vatandaşlık yada kapsayıcı anayasal vatandaşlık, Sayın Oran’ın ortaya attığı gibi bir üst kimlik, coğrafi bir üst kimliğin altındaki bütün halkların eşit haklara sahip olması anlamına gelir. Teşekkür ediyorum. 

Sezgin Tanrıkulu:Teşekkür ediyorum. 15 dakika bir ara vereceğiz. Ondan sonra tekrar 
konuşacağız. Eğer soru sormak ister ve katkıda bulunmak isterseniz teşekkür ederiz. Yalnız
katkılarınız tebliğ niteliğinde olmasın. Buyurun. Mustafa Bey, konuşun lütfen. 

Mustafa Özer (Bir katılımcı): Benim sorum her iki konuşmacıya da, mümkünse. Şimdi 
Türkiye’yi yönetenler bir süreç içersinde, anayasal vatandaşlık, kültürel hakların tanınması,
Lozan’daki sorunun, azınlık sorunu şimdiye kadar çözülmüş olsa idi, azınlık sorununu kalmazdı şeklimde, konuşmacıların yaklaşımları vardı. İçinde yaşadığımız süreçte Avrupa Birliği’ne çok ciddi manada Türkiye’nin bir iştahı var, bir arzusu var. Yönetenleri bu anlamda olağanüstü bir performans sergilemeye çalışıyorlar. Ama biliyoruz ki, Tayip Erdoğan’a Rusya’da kendisine yöneltilen bir soru vardı, yani “Kürt sorunu ile ilgili ne düşünüyorsunuz” sorusuna “Düşünmezseniz yoktur” şeklinde bir cevap vermiştir. Şimdi bu beyanda şunu soruyorum. Türkiye bu yöneten mantığı içersinde Avrupa Birliği’ne üye olursa, gerçekten Avrupa Birliği içersine bu soruna nasıl yaklaşılır. Yani Avrupa Birliği’nin azınlık sorunlarını çözmüş olduğu bir ortamda, Türkiye’nin böylesine girdap haline gelmiş bir soruna nasıl bakar? 

Sezgin Tanrıkulu: Teşekkür ederiz. Önce Hocama söz verelim. 

Tarık Ziya Ekinci: Soruyu soran arkadaşıma teşekkür ederim. Zahmetli bir soru sordu. Bu
soruya biraz değindiğimi sanıyordum ama tekrar anlatmakta yarar var. Şimdi toplumsal 
hakkın yada demokratik hakkın yaşama geçebilmesi için dış dinamiklerin belirleyici 
olmadığını bilmemiz lazım. Belirleyici olan iç dinamiklerdir. Eğer biz bu haklara sahip 
çıkabilirsek, bu hakların yaşama geçirilebilmesi için çaba gösterip mücadele edebilirsek,
Avrupa Birliği’nin öngördüğü bütün bu hakların rahatlıkla yaşama geçmesi mümkündür.
Aksi halde, hatta Avrupa Birliğine girmesek bile yaşama geçirilmesi mümkündür. Aksi halde 
Avrupa Birliği’ni iğfal ederek yada sağdan yada soldan kaytararak, belirli bazı düzenlemeler
yaparak, Türkiye Avrupa Birliği’ne girer, bu raporlar da, kanunla da olduğu gibi kabul edilir, işte Türkiye azınlık sorununu çözmüştür demektir. İşte Türkiye devlete bağımlı olan yada düzeni temsil eden siyasi partilerin karşısında Kürtlerin ve Türklerin ortaklaşa bir demokratik bir parti kurmaları ve bu partiyi etkin bir şekilde düzen partilerin karşısında demokratik hak ve özgürlükleri koruyacak bir düzeye getirmeleri lazımdır. Bu olmadığı taktirde, öyle bireysel çabalarla, küçük kurumsal çabalarla hiçbir sonuç alınamaz. Bu sonuç Türkiye’de azınlık sorunlarını, demokrasiyi, özüyle benimseyen çok değerli insanlar var, işte örneğin Sayın Baskın Oran, onun gibi çok çok bilim adamları var, siyasetçiler var, bu siyasetçilerle el birliği yağarak, Kürt aydınları olarak, ama aydınlanıcı Kürt aydınlarıyla, bana ve, çünkü demokrasi bir bütündür, bana demokrasi olsun sana olmasın şeklinde bir davranış son derece yanlıştır. Sadece Kürtlere demokrasi istenmez. Bütün Türkiye’ye demokrasi isteyeceğiz, herkese demokrasi isteyeceğiz. Herkese insan haklarının eksiksiz bir biçimde uygulanmasını isteyeceğiz. Böyle bir siyasi hareketi oluşturmaya gücünüz var mı? Eğer bunu oluşturabilirsek, iç dinamikleri harekete geçirerek biz bu düzen partilerinin karşısında Avrupa Birliği normlarına uygun bir demokrasiyi bu ülkeye taşıyabilir ve Kürtler de gerçekten hak ettikleri demokratik ulusal haklarını kullanabilecekler. Teşekkür ederim. 

Sezgin Tanrıkulu: Buyurun Hocam 

Baskın Oran: Efendim, ben de çok geniş ölçüde Tarık Ziya ağabey gibi düşünüyorum. Bir iç
dinamik var, bir dış dinamik var. Bizim gibi ülkelerde yani gelişme yolunda olan ülkelerde insan hakları gibi kavramlar daima dış etki altındadır. Tarık Ziya ağabeyin sözünü ettiği o iç dinamikleri harekete geçiren şey daima o dış dinamiklerdir. Otomobili  harekete geçiren şeyin marş motorun olması gibi. Aksi halde, marj motoru yoksa arabada, 1900’lü yıllarda olduğu gibi, inip manivela ile çalıştırman gerekir önden. Dış dinamik işte bu marj motoru işlevini görür. Fakat devamlı surette marj motorunu çalıştırarak arabayı yürütmek mümkün değildir. Arabayı yürüten, marş dinamosunun harekete geçirdiği motordur, o motor da iç dinamiktir. Bugün Türkiye’de işte o dış dinamik, yani 1920 ve 30’larda, özellikle 20’lerde yapılan “muasır medenileştirici” (çağdaşlaştırıcı) reformlar iç dinamiği harekete geçirmiştir artık. Bu süreç  Batı Avrupa’da 400 yılı aşkın sürdü, bizde yaklaşık 70 yılda halledilmiştir. Çünkü Türkiye 17. yy. Avrupasının aydınlanmasını 1923’ten sonra yaşayabilmiştir. 
Şimdi bakınız, motorun yani iç dinamiğin harekete geçtiğine bir örnek vereyim. İnanılmaz bir olaydır bu, kolay bir olay değildir bu. 1920’lerde muasır medenileştirici yukardan devrim yapılırken, buna aşağıdan bir tepki gelmiştir. “İrtica” dediğimiz tepki. Şimdi farkında mısınız, o irtica tepkisini verenlerin torunları bugün ikinci yukarıdan devrim olan AB uyum paketlerini uyguluyor? Görüyorsunuz ki iç dinamik harekete geçmiştir ve bu iç dinamik süreci içerisinde Türkiye benim anladığım yasa çıkararak, yeni haklar vererek değil, yasaklayıcı yasaları kaldırarak bu demokrasiye varacaktır. Yeni bir yasa çıkartılıp da “Kürtler okullarını açabilirler” denmesine kesinlikle karşıyım; sizin de benden çok karşı olmanız gerekir rasyonel olarak. Asla böyle bir şey olamaz. Türkiye’de her isteyen istediği dilde okul açabilir. Bakınız gayrimüslimler Lozan’da korunan, uluslararası koruma altında olan tek azınlıktır Türkiye’de. 37 ilâ 44. maddeler. Dikkat ettiniz mi, bu türden bir özel statü verilen gruplar çoğunluğun hedefi gösterilmiş olmaktadır aynı anda. Bunun için sadece Kürtlere, sadece Çerkezlere, sadece gayrimüslimlere özel statü verilmesi çözüm değildir. Bu çağdaş demokrasi değildir. Çağdaş demokraside yasakları kaldırırsınız, isteyen istediklerini yapar. Hangi noktaya kadar isteyen istediğini yapar? Başka bir grubu tali unsur saymaya kadar! Orda dur, dersiniz. Bu ülkede tali unsur yok, 70 milyon Türkiyeli asli unsurdur dersiniz, mesele bundan ibaret. Ve unutmayınız, Kürt milliyetçileri, kurucu asli unsur olma mikrobunu Türk milliyetçilerinden kapmıştır. 

Sezgin Tanrıkulu: Teşekkürler Hocam. İkinci soru Sayın Recaizoğlu.

Sn. Recaizoğlu (Bir katılımcı): Teşekkür ederim sayın başkan. Ben sadece bir katkı yapmak istiyorum aslında. Biz bana göre mevcut devleti çok doğru tanımlamıyoruz, çok doğru algılamıyoruz gibime geliyor. Bunun için de bu devleti böldüğümüzün farkında değiliz. Aslında biz devleti bölüyoruz. Bunu burada bölüyoruz. Çünkü mevcut devlet kendine dar bir vücut tanımlamış, Müslüman Türk.  Ve herkesin bu grupta olmasını isteyecek. Eğer bu grup, hocamın da dediği gibi bir kanı, insanın temel kimliklerinden birisini işaret etmeseydi belki de kendimizi dışarıda görmeyecektik. Mesele Hocam az önce söyledi, kendini dışarıda buluyorsun, bir coğrafyayı işaret etmeseydi kendimizi o kadar da dışarıda bulmayacaktık. Çünkü bizim temel bir kimliğimiz değil o. Sorun bana göre buradadır, bunun, grubun yeniden tanımlanması gerekiyor. Grubun herkesi kaplayacak şekilde yeniden tanımlanması sorunu çözecektir diye düşünüyorum. Teşekkür ediyorum.

Sezgin Tanrıkulu: Teşekkürler. Sayın İbrahim Güçlü.  

İbrahim Güçlü (bir katılımcı): Bir defa böyle bir toplantı düzenlediği için Baroya teşekkür ederim. Benim hem baro başkanına iki sorum var. Sayın Baskın Oran’a iki sorum var. Sayın Tarık Ekinciye bir sorum var. Baro Başkanına sorum, biz baro olarak ne zaman AB kriterlerini uygulamaya başlayacağız. Kürtlerin yoğun olduğu, Kürt bölgesinde toplantı yaparken ne zaman Kürtçe konferans yapmaya aşlayacağız. Birincisi bu. İkincisi, Azınlık raporunun ortaya çıkmasından sonra, hatta çıkmasından önce ve sonrası bütün tartışmalara bakarsanız Kürt sorununda iki tane konsept var. Birincisi statükocu ve sistemin parametreleri içersinde çözüm konseptidir, bir de bunun dışındaki çözüm konseptleridir. Şu anda azınlık raporuna itiraz, Kürtlerden,  statükocu olduğu ve mevcut parametrelerin içersinde bir çözüm olduğuna dair itirazlar var. Siz bu semineri yada konferansı hazırlarken bu aykırı düşünen Kürtlerin buraya çağrılmasını niye düşünmediniz, yada düşünmek gerekmedi. Sayın Baskın Oran’a soracağım soru şu: Öncelikle ona karşı saldırıları, ırkçı kesimden gelen saldırıları protesto ediyorum, hükümetin tutumu alışılmış bir tutumdur. Öyle zannediyorum hegomonik davrananların,  statükocuların bundan başka bir tutumu olamaz idi. Ama bu yine acı verici bir durumdur. Avrupa Birliği sürecinde bunu temin etmeye gerek yok. Benim sorum şu. Başbakanlık İnsan Hakları Danışma Kurulu resmi bir kanunla kurulmuştur. Görünen o ki, Kürtler bu kurula temsile çağrılmıyor. Bir kere otoriter bir ***** ne gerek var Türkiye’de. Kadınları tartışırken kadınsız tartışırız, işçileri tartışırken işçi olmadan tartışırız, Kürtler olmadan da Kürtler tartışılmaya başlanıyor. Tamam, ben Başbakanlık İnsan Hakları Danışma Kurulunun resmi bir konsept içersinde kurulmuş olmalarından dolayı Kürtlerin resmi temsilcilerinin, resmi demiyim ama sivil toplum temsilcilerinin, yerel iktidar temsilcilerinin, veyahut ta siyasal temsilcileri var, aydınları var. Bunların çağrılmadığını anlıyorum. Acaba bunun dışında bir sivil kurul olarak  Kürtlerin bu kesimlerine danışıldı mı? Yada bunlara çağrı yapıldı mı? Danışıldı mı? Kimlere danışıldı? Danışılmamışsa niye danışılmadı? Birinci sorum bu sayın Baskın Oran’a. İkinci önemli sorum şu, yani soracağım konulardan bir tanesi şu: özellikle azınlık raporunu ele aldığınız zaman, rapor demek şu demektir; bence değişik eğilimleri yansıtan demektir, biraz önce işaret etmiş olduğunuz iki tane rapor bunu ifade ediyor.  İki tane rapor var bunları ifade ediyor. TUSİAD’ın raporu var, eğilimleri ifade eder. TOBB’un raporu da, Doğu Ergil tarafından hazırlanmış olan, orda eğilimler var, saptanır, Türklerin değişik eğilimleri saptanır, Kürtlerin değişik eğilimleri saptanır, fakat bizim raporda her nedense bir toplumsal mühendislik mantığı ile bir proje dayatılmaktadır. Yani proje bunu çözümler denmektedir. Sanki bu bana sivil bir toplum ve ihtiyaçlarınıza cevap verebilecek çok modern, demokratik bir mantık gibi gelmiyor, statükocu bir mantığın ötesinde bir mantık gibi görünmüyor. Acaba hakikaten bunu gözettiler mi? Gözetme durumunda oldular mı? Yada Lozan’ı inceledik, Versay’ı neden incelemedik, İspanya’yı neden incelemedik bu raporlarda. Yani efendim Belçika’da da durum budur, İspanya’da da böyledir, Fransa’da da böyledir, İsviçre’de de şöyledir, yada hemen yanı başımızda, Güney Kıbrıs ta da bir deneyim yaşadılar, Irak da bir deneyim yaşandı. Niye bunlara yer verilmedi, doğrusu merak ediyorum. Yada bir izahın vicdanlı olunması gerekiyordu diye düşünüyorum. Hükümet açısından düşünüyorum ama sivil bir kuruluş, sivil düşünen aydınlar açısından nasıl olur. Tarık Ağabey’e bir sorum var. Tarık Ağabey’in genel prensiplerde çok ciddi ortalıklar sıralayabiliriz. Belçika Örneğini verirken, işte İspanya örneğini, buna benzer örnekleri, İskoçya, Galler, İrlanda, buna benzer örnekleri incelerken ısrarla dil ve eğitim konusunda şunlar şunlar olmalıdır diyor Tarık Ağabey. Ama Türkiye’de insanın elini dokunduğu zaman acı olan şeyler var. Yani Kürt Bölgesinin meclisi olacak mı, Kürt Bölgesinin meclisi olacak mı? Kürt bölgesinin hükümeti olacak mı? Kürt bölgesinin başbakanı olacak mı? Valonlar gibi, Valon Başbakanının olduğu gibi, bizim de başbakanımız olacak mı? Valonların, Flamanların meclisi, hükümeti olduğu gibi, bizim de meclisimiz, hükümetimiz olacak mı? Ve özellikle de sorun sanki günümüzde tezkipler ve bir takım taleplerin sıralanması için art arda çözüme giderken siyasi statülerin saptanmasına yönelik bir arayış içindedir ve belki de kurgular senaryolar buraya doğru yönelirken siyasi temsil konusunda neden ısrarla tespitten kaçınılıyor. Teşekkür ederim. 

Sezgin Tanrıkulu: Katkılarınızdan dolayı teşekkür ederim. Diyarbakır Barosu olarak kendi dilinizi kullanmak, kendi dilimizde yayın yapma konusunda hiçbir sıkıntımız yok. Kürtçe yazışma yaptık ilk defa.. Baro yarı kamusal bir örgüt olmasına rağmen ilk defa böyle bir yazışma da yaptı. Umuyorum ileride iki dilde toplantı da yaparız. Türkçe ve Kürtçe toplantı yaparız. Bunun için de sizden katkı isteriz. Mesela Türkçe’den Kürtçeye, Kürtçe’den Türkçeye çevri için sizden katkı isteriz. İkinci olarak, niye farklı düşünenleri çağırmadınız diye söylediniz. Biz toplantı yapması seven bir baroyuz, bir toplantı yaparız, onları da çağırırız. Onlar da düşüncelerini burada paylaşırlar, iki yıl içersinde bir çok toplantı yaptık. Değişik insanlar geldi, görüşlerini aktardılar, katkı sundular. Bir dahaki toplantıya da onları çağırırız. Hatta isim olarak bize de söylerseniz,, daha da iyi olur toplantı öncesinde.  Davet ederiz ve herkes gelip düşüncelerini demokratik bir ortamda ifade eder. Benimle ilgili kısım bu kadardı. Sayın Hocama sözü veriyorum. 

Tarık Ziya Ekinci: (Bana tek soru sormuş) İbrahim Arkadaşıma teşekkür ederim. Çok önemli bir konuyu gündeme getirdi. Temsil sorununu. Şimdi arkadaşlar, bir ulusal toplumun sahip olduğu hakların yaşama getirilebilmesi, uygulanabilmesi toplum mühendisliği ile olmaz. İşte bir Kürt meclisi kurulsun, Kürt meclisinin parlamentosu olsun, başbakanı olsun. Ben bunları kendi kitabımda önerdim tabi ki, bir öneri olarak. Ama asıl önemli olan, toplumun kendisinden bu taleplerin ortaya çıkmasıdır. Toplum bir talep ile ortaya çıkamazsa hiçbir sonuç almak mümkün değildir. Demin dokunduk Baskın Beyle. İç dinamiklerdir önemli olan. İç dinamiklerin harekete geçebilmesi için de, aydınlanma bilincine sahip aydınların Kürt toplumunun aydınlanması için çaba göstermesi gerekir. Aydınlanma nedir? Aydınlanma aklın inanıştan, bilimin dinden bağımsızlaşmasıdır. Akıl inanıştan bağımsızlaşmadan, önünüze çıkan her konuyu özgürce eleştirip, eleştirel aklın süzgecinden geçirmeden hiçbir talep de bulunamazsınız. Ben seçim kampanyalarında bazı köylere gider otururdum. Büyük köylere. Otururduk köy camisine yada Köy odasında. Kürtçe konuşurduk. Adamlar toplanırdı, bana şöyle derlerdi, “Hepiniz birsiniz, hiçbirinizin diğerinden farkı yok.” Yani siz de hiçbir şey yapamazsınız. Yarın siz de iktidara gelseniz diğerleri gibi olacaksınız. Ben de derdim ki “Peki gelin söyle kendi aramızda bir hükümet seçelim. Ve Bu hükümetin bir başbakanı, içişleri bakanı, tarım bakanı olsun, işte değişik bakanlıklardan. Bakalım siz bu köyünüze neler yapabileceksiniz.” Adam çıktı, “Peki, sen başbakansız, sen içişleri bakanısın, ”. Konuşuyoruz böyle, sohbet ediyoruz. Söyleyin bakalım, tarım bakanı bugün ne istiyor; durdu, durdu, durdu, dedi “Bize kredi verilsin”. Tamam dedim, tarım bakanı kredi verecek. Peki başka ne istiyorsun: “Yolumuz yapılsın”. Bayındırlık Bakanı sen görevlisin, yolu yapacaksın. Başka başka, “camimiz eksik”, başka, “bize bir eve gele iyi olur”, başka bir isteğiniz; “Yok bitti”. Şimdi talep olmayınca devleti elinde tutan kadroların kendiliğinden, kendi arzu duyarak, belirli bazı hakları sunması mümkün değil. Böyle bir şey yok. Böyle bir şey yok. İnsanlık tarihinde yoktur böyle bir şey. Her hak alınmıştır. Alınması için mücadele verilmiştir. Şimdi Kürt aydınlarının, ben bugüne kadar geniş Kürt yığınlarının, köylü yığınlarının aydınlanmaları konusunda çaba harcadıklarını görmedim. Adeta onları bir yığın halinde görüyorlar. Diğer partiler gibi. Onlardan oy alacak. Halbuki dikkat edin. Şu son seçimlerin sonuçlarını çıkardım, hepsini istatistiki olarak değerlendirdim. Türkiye’de doğ ve güneydoğuda yani Kürtlerin bulunduğu alanlarda, kullanılan oyların büyük çoğunluğu dinci partilere, inançtan yana kullanılmıştır. Ve işte HADEP’in çok oy aldığı söylenir ya, bir iki ilde belki birazcık oy almıştır, ama bütün doğu ve güneydoğuda dinci partilerin yani önce Refah Partisinin ve onu takip eden diğer partilerin, sonra da bugün iktidarda olan partinin, AKP’nin oyları fazladır. Hatta AKP son seçimlerde HADEP’in üç katı oy almıştır. Şimdi bunu düşünün, bu dinsel faktörün önemini, aklın inançtan bağımsızlaştırılmasını – kimsenin inancına karışmıyoruz- inancı içinde kalsın, inancını sürdürsün - ama aklını kullanabilecek bir düzeye gelsin. her şeyi dogmatik bir şekilde, inanç içersinde, işte “Dinimiz böyle diyor, ben bu şekilde oy kullanacağım” tarzında hareket ederse yığınlar, siz hiçbir talepte bulunamazsınız, çünkü birkaç aydının bazı talepleri ortaya atması yığın desteğini almadan yaşama geçmez, kimse ona sahip çıkmaz. Demin sözünü ettiğim partinin de demokratik, Türkiye’de demokrasiyi kuracak bütün demokrasi güçlerinin birliğini ve birlikteliğini sağlayacak siyasi partiyi niye talep ettim? Statükocu güçlerin yanında demokrasiden yana bir hareketin oluşması, iç dinamiklerin canlılık kazanmasını temin etmek içindir. Bunu çok önemle vurguluyorum. Aydınlanma bilincine ulaşmadan hiç kimsenin ulusal demokratik talep peşinde koşması, “Ben işte Kürtlerin hakkını savunuyorum” demeye hakkı yoktur. Teşekkür ediyorum.. Benim söyleyeceğim bundan ibaret.

Baskın Oran: Şimdi efendim bana gelen sorulardan birincisi insan hakları danışma kurulunda niye Kürt temsilci yok.? Kürt temsilcisiyle eğer Kürt alt grubu temsilcisi diyorsanız Kürt alt grubun temsilcisi de yok, Musevi grubun temsilcisi de yok. Bu şekilde temsil olmaz. En nihayet bu korporatist, dolayısıyla faşist bir anlayışa kadar da gidebilir bu iş, biraz zorlarsanız. Ama mesela Alaaddin Aras var, şimdi  Sezgin Tanrıkulu da var, Diyarbakır Barosu Başkanı olarak. Bu yok iddiasına katılamayacağım. Kaldı ki, Türkiye’de hakkı verilmemiş insanların haklarını hakkı verilmiş insanlar da savunabilir. Ama tabii ki hakkı verilmemiş insanlar daha iyi savunur ve onların da kurul dışında bırakıldıklarını düşünmediğimi biraz önce söylediklerimle gösterdim. İkincisi, rapor değişik eğilimleri ifade eder, dendi. Efendim bu anlayışınıza bağlı. Değişik eğilimleri ifade eden raporlar da vardır. Belirli bir kanaati ifade eden raporlar da vardır. Örneğin D.Ergil’in TOBB raporu bir araştırmadır, soru kağıtlarının işlenmesiyle yapılmıştır. Ama Bülent Tanör’ün TÜSİAD raporu bizimki gibidir. Bizim raporumuz bir durum saptaması ve çözüm önerisi raporudur. Araştırma ve çeşitli eğilimleri yansıtma raporu değildir; onlarca yılın sentezi raporudur. Bir yön verme raporudur. Tabii ki toplamsal mühendislik raporudur. Olmamalı mıydı? Toplum kendi kendine mi gelişir sanıyorsunuz?
 
					CD 3
Tarık Ziya Ekinci :ve oradaki savaş sonunda da ne tarım alanında, ne hayvancılık alanın da ne de yatırımlar konusunda hemen hemen ekonomik hayat tamamen felç olmuştur, bir gelişme yoktur. İnsanlar açlık içinde yaşıyor ve keza kişi başına düşen milli gelir açısından Bangladeş ile Belçika gibi iki ayrı ülke gibidir Kürt Bölgesi ve Türkiye’nin diğer bölgeleri. Ekonomik olarak bu kadar bir yıkım içinde olan, yetişmiş elemanlarının büyük çoğunluğu, öncü kadrolar hep faili meçhul cinayetlere gitmiştir. Çok az sayıda aydınları kalmıştır. Ve bunlarla da oturup bağımsız bir devlet kırabilmesi ihtimalini ben görmüyorum, mesken koşullar buna elvermiyor. O halde bu bir fantezidir. Bu fanteziyi talep edebilirsiniz, kişi olarak isteyebilirsiniz, ama sen gerçekçi bir siyaset yapmak istiyorsan Türkiye’nin esnek koşulları içersinde Kürtlerin daha özgür daha mutlu daha insanca yaşaması arzu ediyorsan eğer, onlar için insanca kimliklerine sahip olarak istiyorsan eğer, onlar için evrensel insan haklarını talep etmen ve bunu yaşama geçirmen, eğer koşullar elverirse, bunu daha da genişleterek bölgesel meclisler kurulması, Türkiye’nin her tarafında, Yozgat’a da bir bölgesel meclis kurulmalı, Ankara’da da kurulmalı, İstanbul’da üç tane meclis kurulmalı, ben aşağı yukarı yirmi bölgeye ayrılmasını önerdim Türkiye’yi ve bu bölgelerde ayrı  meclisler kurulması, yani Avrupa Birliği’nin hazırlıklar konusunda getirdiği ilkelerden birisi de budur, yerel yönetimlerin özerkliği ve yerinden yönetim ilkesi, yani Adem’i Merkeziyet ilkesidir. Bunlara sahip çıktık mı? Çıkmadık. Bunlar için bir formül geliştirdik mi? Geliştirmedik. Ben değerli avukat dostlarımdan,  arkadaşlarımdan, bu konuda çalışmalar yapmalarını, Avrupa Birliği’nin öngördüğü bu yerel yönetimlerin, yerinden yönetimin özerkliği konusunu incelmeleri, ve o çerçevede talepler geliştirmelerini istedim. Söyleyeceklerim bundan ibaret. Teşekkür ederim. 

Sezgin Tanrıkulu : Teşekkürler. 

Baskın Oran:  Efendim, bu Kıbrıslı Türklerin hakkında, şimdi ben üniversiteden dört kere atıldım, biri 71 darbesinde, üçü de 80 darbesinde. Her birinde idari mahkeme kararı ile geri döndüm. Son dönüşüm 90 yılının sonundadır. İlk döndüğümde benden ders vermem istendi. Verdiğim dersler arasında bir de doktora dersi vardı. Doktora dersine müracaat edenler arasında Kıbrıslı Türk çocukların olduğunu görünce çok sevindim. Aman dedim, ben 86’da bir kitap yazmıştım, “Türk-Yunan İlişkileri ve Batı Trakya Sorunu” diye. B.Trakya’da çok değişiklikler, gelişmeler olmuştuk, aman dedim, şimdi bunlar Yunanca bilir, ben bunlara ödevler veririm, kitabı güncelleriz. Bir baktım, çocuklar geldi, bir kelime Yunanca bilmiyorlar. Kıbrıslı Türk çocukları. Şimdi ben alışmışım 1960’larda Kıbrıslı Türkler geldikleri zaman çatır çatır Rumca konuşurlardı, bilirlerdi. Şimdi bu ne demektir. Kıbrıs’ta “Lingua Franca” yok demektir. “Lingua Franca” herkesin konuştuğu, anlaştığı ortak dil demektir. Bir zamanlar Roma imparatorluğundaki Latince gibi. Kuzey’de Türkçe konuşuluyor, Güneyde Rumca konuluyor. Eh medeniyet icabı İngilizce ilave ediyorlar buna. Dolayısıyla, kaçınılmaz olarak Kıbrıs adasında bir devlet kurulurken, önümüzdeki yıllar kurulacak bu devlet, bunun iki dilli olması kaçınılmaz. Ama bu kurulurken. Kuruduktan sonra, kurulduktan 81 yıl sonra, resmî dilin ikinci bir resmî dille takviyesi meselesi getireceğinden çok şey götürür. Getireceği şeyi başka türlü kazanmak mümkündür. Mesela Türkiye’de il genel meclisleri var, Türkiye’de il özel meclisleri var, belediye meclisleri var. Buralarda kurulacak olan düzende üniter devlet ile hiç ilgili olmadan yerel kültürün üretilebilmesi olanağı var. Bakın Yunanistan üniter devlet mi? Üniter devlet. Peki valilerin yaklaşık on beş yıldır seçimle geldiklerini biliyor musunuz? Bunun üniter devletle bir ilişkisi yok. Bunun demokrasiyle ve yönetici zihniyetin alt kimlikleri tanıma ya da tanımamasıyla ilişkisi var. Ve Valiler seçimle gelmeye başlayalı beri bu Batı Trakya azınlığı eskiye oranla müthiş rahat etti. Batı Trakya azınlığının bütün taleplerinin karşılandığını söyleyemem, kitap yazdım bu konuda, 370 sayfalık kitabım var, bütün talepleri yerine gelmedi ama vallahi taleplerinin yüzde 80’i yerine geldi. Bunların üniter devletle, dil ile, şununla, bununla ilişkisi yok. Eskiden Batı Trakya azınlığı kahvede Türkçe dinlediği veya Türkçe televizyon izlediği zaman karakola çekiliyordu hemen. Şimdi, 7 tane FM istasyonu var Türkçe yayın yapan Batı Trakya’da ki, bunlar 110-120.000 kişi. Bir avuç insan. Olay bu. Yine de, düne kadar Türkiye’de Kürtçe kaset yasaktı. Dünden önce, bazı belediyeler bazı kasabalarda Kürtçe veya Arapça kelime başına para cezası kesiyorlardı. 
Görüyorsunuz ki bir ilerleme var, ama diyeceksiniz ki bu ilerleme çok yavaş oluyor,  çok yavaş oldu bugüne kadar. Ama dış dinamiğin, AB üyeliği perspektifinin olduğu bir toplumda, ben doğrusu hiçbir Kürdün AB üyesi bir ülkeden kalkıp ta bağımsızlığını isteyebileceğini zannetmiyorum. Ama bakın size söylediğim gibi, kültürel hakların bütün yasaklayıcı zihniyetin ortadan kaldırılarak verildiği bir Türkiye’de ve AB üyesi bir Türkiye’de ben Kürt olsam kalkıp bağımsız devlet düşünmezdim. Ama ben Kürt değilim, karışmam da. Yahu, bakınız, şu anda farkında mısınız, tarihî bir olayı gerçekleştiriyoruz. Kürtlerin bağımsız bir devlet kurup kuramayacaklarını tartışıyoruz. Bu çok güzel bir Türkiye, işte. Bu çok güzel. Bu tartışmanın yapılabildiği Türkiye çok güzel bir Türkiye. Bilmiyorum bu tarihsel ânın farkında mısınız. 

Sezgin Tanrıkulu: Teşekkürler Hocam, yalnız zamanımız az kaldı. Çok kısa rica edeceğim. İbrahim Bey de çeviri yapsın. 

Bir katılımcı: (Kürtçe) (Çevirisi) Baroya teşekkürler, böyle bir toplantı yapmış olduklarından dolayı. Çok mutluyuz ki, mutluluk duyuyoruz ki şu anda şu anda bir bilim adamı olarak Sn. Profesör Baskın Oran ve Profesör Ziya Ekinci gibi yan yanalar ve birlikteler ve aramızdalar. Ve önemlisi şu dur ki değişik milletlerden olma, o anlamda yan yana duruşun önemli olduğunu söylüyorum, sorunlarımızı, problemlerimizi birlikte tasfiye edebilme olanağımız var. Ve yine çok mutluyuz ki ve belirtmek gerekir ki Sayın Prof. Baskın Oran’ın da belirttiği gibi, tarihsel bir dönemden geçiyoruz ve tarihsel dönemde uluslararası hukuk ilkelerinin geçerli olduğu ve Türkiye Kürt sorunu gibi sorunların çözümünün parametrel olarak kullanılır olması çok önemlidir.  Ben Profesör Baskın Oran’ın bir sözünün, Pir Sultan Abdal ile ilgili bir sözünden dolayı bize doğru, bize gül atan dostlarımızdan yakın ve belki onun acısını çekmiş oluyoruz ve onu dile getiriyoruz. Yani onların güllerinin bizde yara açmasını istemiyoruz. Açıyorsa onun üzerinde durmak gerekir. Yani şunu çok açık belirtmek gerekir, çok teoriye boğulmadan, şuraya buraya atılmadan, Türk ve Kürt millerinin bir millet olduğunu ve bu milletin de en azından son seksen yıldan önceki çabalarını ve mücadelesini görmek gerekir. Yani biz hoş bir komşulukla, birlikte yaşamaya kendimizi alıştırmamız gerekir. Yada şöyle olabilir ki, bizim haklarımız müşterek olur, birlikte yaşıyoruz, yani iki komşu milletler olarak yaşayabiliriz, yada bütün haklara ortak haklara sahip olan ve aynı birlik içinde yada diyelim ki şemsiye altında birlikte yaşama olanağını elde edebiliriz. Yani koşu olacaksak bağımsız devlet oluruz. Yani biz komşu olacaksak bunun da modeli federasyondur, bu federasyonda da ülkemiz Kürdistan’dır. Kürtler de kendisi bağımsız olarak yaşar. Teşekkür ederim. 

Sezgin Tanrıkulu : Soru değildi, katkıydı, tabi bu toplantılarda, Hocalarla siyasetçilerle her zaman güçtür, fakat burada biz aslında, bu toplantıdaki amacımız, şuydu: “Hukukun Üstünlüğü Semineri” başlığı altında, hukukla siyasetin atağını işleyebiliriz.  Pozitif hukuk alanında neler yapabiliriz, mevcut durum altında neler yapabiliriz, yani bizim siyasetimiz hukuku değiştiremedi, en azından bu güne kadar değiştiremedi, ve bundan sonra, bu demokratikleşme sürecinde, başarılı bu süreçte, hukukla nasıl sorunlarımız çözebiliriz, yani burada bir perspektif yakalamaktı. Ama yan siyasetçileri aramızda görmekten büyük mutluluk gördüm ama biraz hukuku konuşalım. Yani Tarık Ziya Ekinci Hocamızın dikkat çektiği konu doğruydu, pozitif hukuk bakımından neler yapabiliriz. Aslında bunları konuşmamız lazım bana göre. Çünkü yaşadığımız süreçte bugüne kadar gelebildiğimiz süreçte siyaset ve bizim hukukumuz çok fazla değişmedi. Bu benim kişisel düşüncem. 

Bir katılımcı: Sayın başkanım siyaseti de hukuk yaptı, siyaset de hukuk demektir. 

Sezgin Tanrıkulu : Başka zaman tartışırız bütün bunları da, yani, toplantın amacı bakımından bunları söylemeye gerek duydum. 

Sezgin Tanrıkulu : Bugün saat 3’te bitireceğiz. Gençlere söz vermedik. Dediler ki gençler, buyurun:

Katılımcı: Böyle sivil bir paneli organize ettiği için Diyarbakır Barosuna teşekkür ederim. Aynı zamanda katılımcılara da böyle sivil bir etkinliği katıldıkları için teşekkür ederim. Üniversite öğrencisiyim, tıp fakültesinde okuyorum. Şimdi hem bu panelde bahsedildiği hem de azınlık raporunda karşımıza çıktığı gibi şimdi Kürt sorununun çözümünde iki tane çizgi ortaya çıkıyor, yani iki eğilim var. Birincisi milliyetçi çizgide eğilim. Yine özellikle Türkiye sahasında büyük bir belirleyici güce sahip olan, etkileme düzeyi de yüksek seviyede olan bir hareketin de demokratik çözümü öngörme temelli bir siyasal yaklaşım var. Şimdi raporun yayımlanmasından sonra, azınlık ve çoğunluk tartışması yürütüldü. Bu azınlık ve çoğunluk tartışmasının üzerine bir de bir de Türkiye’de hortlatıldı, yani hortlatılma durumu söz konusu, işte Kürtlerin asli kurucu üyesi yok çoğunluk durumu istismar edilerek, karşı tarafın, aslında biz daha çoğuz, bir tarafta sahibiz yaklaşımı, ne Kürtlerin tarihten beri gelen asli unsur olmalarından dolayı azınlığı kabul etmemesi. Şimdi aslında ben şunu söylemek istiyorum. Yeni 15 yıllık çatışma ile birlikte Kürt sorunu çözüm noktasına bir olgunlaşma var, ama bu olgunlaşma ile beraber ABD önderliğiyle beraber Kürt sorununu çözüm noktasında Kürt halkının duygularını istismara dönük yaklaşımlar da var. Nasıl istismar ediliyor? Yani aklı selim bir bilimsel çözüm öngörmekten ziyade, daha çok bu Kürt halkının duygularını istismar edilerek Irak’ı da eksene alarak böyle sivil çözümleri Türkiye sahasında ortaya koymak çok gerçekçi bir çözüm olmadığına inanıyorum. Şimdi Türk milliyetçiliğinin Türkiye’de nasıl örgütlendiğini iyi biliyoruz. Turancıların Osmanlı İmparatorluğunu nasıl bir maceraya sürükleyerek nasıl bir yıkıma uğrattığını da biliyoruz. Bunların da dışardan nasıl ithal edildiğini nasıl dışardan örgütlendirildiğini, eğitildiğini, Türkeşlerin, ABD’nin önderliğinde eğitildiğini de biliyoruz. Bugünde bu savunmayı benzeri yerlerde işte Kürt devleti Kürt neşri ifade ederek dışardan ithal edildiğinin de farkındayım yani. Şimdi ben sorumu şu çerçevede sormak istiyorum Baskın Bey’e. Sorunu milliyetçi bir yaklaşımdan kopartıp milliyetçi bir yaklaşımdan kopartıp, azınlık ve çoğunluk tartışmasından da kopartıp, çünkü biraz o kavram, milliyetçilik kokusu geldi buraya. Azınlık mıyız, çoğunluk muyuz?.  Ve böylesi bir yaklaşımdan da kopartarak, eşit özgürlük temelinde, yani böyle bir kavram ekseninde, yani Türkiye’de yaşayan tüm dillerin, etnik yapıların, eşit ve özgür yük taşıdığını esas alarak yani  eşit ve özgür bir eksende bunları tartışsak olmaz mı yani? Bu hem Kürt milliyetçiliğin de kopmasına vermeyecek, hem Türk milliyetçiliğinin de kopmasına izin vermeyecek, böyle bir kavram kullanırsak daha sağlıklı olabilir mi? Bu uhri anlamda nasıl yaşayabilir? Tarık Ağabey’e de bir soru. Hep Kürt tabanından da şikayet etti, böylesi bir talebin olmadığını. Bu biraz sitemdar bir yaklaşım oldu doğrusu. Ben şunu söylüyorum. Ben Diyarbakır’da da yaşıyorum. Yaşım da 25 ve 25 yıldır aslında Kürt halkının böyle bir talebinin olmadığını değil, böyle taleplerin olduğu, taleplerin aslında da çok somut olduğunu, gerek eylem ve mitinglerde, büyük organizasyonlarda, böylesi panellerde Kürt halkının Kürt sorunlarının çözümü noktasında taleplerinin çok somut olduğuna inanıyorum. Çok belirleyici olduğuna da inanıyorum. Ama ne yazık ki Kürt siyasetçilerinin ve Kürt  aydınlarının bu sorunun çözümü noktasında bunu iyi ifade edemediklerini inanıyorum. İyi ifade edemediği, bir sürü sorun olduğunu düşünüyorum. Biraz öz eleştiri yapmaları gereken biraz da aydınlar da Kürt siyasetçileri değil mi? Teşekkür ederim. 

Tarık Ziya Ekinci : Arkadaşımız kendi görüşlerini ifade etti. Kürt aydınlarının ;Kürt siyasetçiklerinin öz eleştiri yapması, her zaman özeleştiri yağması mümkündür. İnsan hayat geliştikçe değiştikçe yeni yeni değişimler ortaya çıktığında onların karşısında yeni yeni tavırlar almak mümkündür. Bu nedenle insanlarımızın, aydınlarımızın öz eleştiri yapmalarının hiçbir sakıncası yoktur. Ben de tavsiye ederim. 

Baskın Oran: Efendim ben bu hukuk fakültesi öğrencisi genç arkadaşımız gibi düşünüyorum. Şu anda, Kürt milliyetçiliği yükselmekte, Bunun iki sebebi var. Birincisi olgusal, ikincisi diyalektik. Olgusal sebep şu: Önümüzdeki yıllarda, bağımsız olmasa dahi büyük olasılıkla federe olacak bir Kürdistan’ın kurulması artık gündemde Kuzey Irak’da. Bunun yaptığı etki aynen 1959 yılındaki  49’lar hareketine Baba Barzani’nin Moskova’dan dönerek yaptığı etki gibi bir dış dinamik etkisi. Evet burada biz bir etkiden bahsediyoruz. Bir de tepkiden bahsetmek istiyorum. Diyalektik dediğim şey. Türkiye’ Cumhuriyetinde, Osmanlı’da değil ama esas olarak Türkiye Cumhuriyetinde Türk ve Kürt milliyetçilikleri devamlı diyalektik ilişki içerisinde olmuştur. Diyalektik ne demektir. Bir cümle ile özetlemek gerekirse “her şey kendi zıddının tohumunu kendi karnında taşır” demektir. Dolayısıyla Türk milliyetçiliği Kürt milliyetçiliğini kuvvetlendirmiştir. Kürt milliyetçiliği de Türk milliyetçiliğini kuvvetlendirmiştir. Şimdi ben birtakım yahoo gruplarının üyesiyim. Biliyorsunuz bu yahoo grupları  tartışma gruplarıdır. Benim gibi düşünmeyip de benim tam tersimi düşünen adamlar ne düşünüyor, onları bilmek istiyorum. Sevgili dostlarım inanılmaz bir Türk milliyetçiliği yükselişi var. Bu rapor bunu tetikledi değil ama artırdı, güçlendirdi. Bunun farkındayım. Bu tahmin edilemez miydi, bu nedenle bu rapor yazmamış mı olmalıydım? Hayır. Mesela gazeteciler diyor ki, efendim bu tepkinin geleceğini hesapladınız mı? Ben bilim adamı olarak böyle tepkilerin gelip gelmeyeceğini hesaplamam. O zaman bilim adamlığım olmaz. O zaman politikacılık ve diplomasi olur. Ben ikisi de değilim, ne diplomatım, ne de politikacı. Ben neyi hesaplarım, 1)Yazdıklarım bilimsel gerçeklerle örtüşüyor mu? 2)Türkiye’nin gerçeklerini dile getirdim mi?  Ben sadece bu iki endişeyi duyarım, raporu ve diğer şeyleri yazarken. Tepki gelir, doğaldır, diyalektik buna yol veriyor. 
Onun için talepler ileri sürerken, milliyetçi talepler ileri sürerken, bunun Türk milliyetçiliğini de kuvvetlendireceğini, ve bunun da sırası gelince Kürt milliyetçiliğini harekete geçirebileceğini hesaplayınız. Neden MHP ile DSP daha düne kadar iktidardaydılar? Doğru konuşunuz, bunlar iktidara gelebilecek parti midirler? 

Sezgin Tanrıkulu: Teşekkürler sayın Hocam. Ayla Hanım bir söz istemişti. 

Ayla Hanım : Arkadaşımız büyük oranda ifade ettim, başkanımız da hemen hemen aynı şeyi ifade etti. Biraz daha hukuksal yaklaşıma giriyor, Kütlerin bugünkü Türkiye’deki hukuksal sistem içersinde haklarının anayasal güvenceye alınmasıyla yada eşit ve özgür yurttaşlık temelinde bazı adımlar atılabilmesi için Türk ve Kürt hukukçuların bir araya gelmesi, yada Kürt ve Türk aydınlarının bu konuda öncü rol oynaması noktasında bir aciziyet yada rehavet ortamı var. buradan girerek biraz aydınlanma bilincine değindi Tarık Ziya Hocamız. Hocam esasında hani Kürtler açısından örgütlenme baktığımızda Cumhuriyet sonrası dönemde, daha doğrusu ulusal kurtuluş mücadelesi ile birlikte, 1789’dan sonra milliyetçilik akımı en son Türlerle tanıştı ve Osmanlı devletinin yıkılması gibi bir sonuç çıktı ortaya. Ve Hocam belirtti, milliyetçilik akımı biraz daha burjuva kültürünün, burjuva toplumlarında yaşanan bir olgudur. Bize henüz henüz gelen bir olgu. Bizim son otuz yılda tanıştığız bir olgu ve hem şimdi daha çok güncelleştirdiğimiz, şimdi daha çok yaşamda paylaştığımız ama hani milliyetçiliği ilkel milliyetçilik olarak mı alacağız, yoksa haklarımız, başta dil ve kültür olmak üzere, bunları kullanabileceğimiz bir zemine yayarak mı yönlendireceğiz ve yaşayacağız mı? Kürtler bir otuz yıl öncesine kadar, Hocam biz hemen sonrasında, yani Cumhuriyet kurulduğu yıllarda da bir ayaklanma seyri içersinde girdik ama o günkü ayaklanmaların temelinde dini ve feodal örgütlenmeler vardı. Son otuz yıldır bu ulusal kurtuluş mücadelesi şeklinde gelişti. Ve biz Kürtler olarak, dünyadaki kurtuluş mücadeleleri tarihine baktığımızda, geri bir noktadayız, daha fazla aydınlanma bilincimizin olması gerekirdi. Yada öncü kadrolarımızın olması gerekirdi. Bu noktada bir kesiklik var. Arkadaşımın az önce öncüler yada Kürt aydınlarının öz eleştiri vermesi gerekir derken hani ben başta biz biraz mücadele ile birlikte büyüyeceğiz ama siz 1970’lerde lider konumda idiniz ve bu mücadeleyi yürütüyordunuz zaten. Bizden çok şey alınıp götürüldü. Bugün hala hak talep ediliyor. Hala belirli yerlerde tartışır durumda ama şimdi seçimlerde belirli bir oy patlaması yok. Bugün gidiyorsunuz, devlet su yol vesaire talepler var ama, farklı şeyleri talep edenler farklı bir baskıyla karşılaştırıldılar ve bugün boşaltılan köyler sorunu böyle gündemimize geldi. Hani otuz yıllık mücadele tarihi ve o mücadele tarihini ben ayırmayalım ve bence şu son otuz yılın bizlere kattığını Kürt gençlerine, Kürt öncülerine, aydınlarına kattığını lütfen bu tartışma zeminine  yayalım. Bir otuz yıl önce kültürün temelinde yada ulusal temelde gelişebilecek en büyük argümanı bağımsız ve eşit bir Kürdistandı. Ama bugün farklı bir noktadayız. Hani bizi getirdiği nokta, ne istiyoruz, Kütler açısından geldiğimiz nokta nedir, haklarımız, taleplerimiz, istediklerimiz, yaşam tarzımız, ne olmalıyız notasında geldiğimiz nokta farklı, ama bugün Kürt halkının öncüleri yeni bir argüman, yeni bir tetikleyiciyi bulamıyorum. Bu noktada bir rehavet var. Bizler bu noktada halkın öncüsü olamıyoruz. Çok uzun bir zamandır devam eden ve gündemde olan, son bir iki yıldır tartışılan bir olgu var. Ama hala yeni bir parti, Kürtleri temsil edecek yeni bir parti, yeni bir anlayış, yeni bir düşünce yok, ama hala belirli bir mesafe kat edilmiş değil. Biz burada hani Kürt halkı bu kadar, çok basit bir örnektir ama bugün Kürt kadınları örgütleniyorlar, AB ile hemen bir yazışma yapalım, Kürt kadınları ne düşünüyorsunuz, meclis mi kuruyorsunuz, sorunun çözümü konusunda. Hani bir hareketlilik olsa, çözüm de olsa dikkate de alınacak, dikkate geçecek ama bizim bu noktada bir eksikliğimiz var. Yada su sürecin argümanını oluşturma noktasında. Bizler niye çözümsüz kalıyoruz? Hani söylem bazında var. Eşit özgür yurttaşlık ama hukukçular olarak ödevimiz ne yada Türkiye zeminindeki diğer hukukçularla niye buluşamıyoruz. Niye meydan gerek Türk milliyetçilerine, gerekse Kürt milliyetçilerine kalıyor. Niye çözümsüzlük var. 

Sezgin Tanrıkulu: Teşekkür ederim. Ben bunu bir katkı olarak kabul ediyorum. Evet. Teşekkürler. Sedat Çınar söz istemişti. 

Sedat Çınar : Hocam cevap verdi. Ben rapor yayımlandıktan sonraki tepkileri dile getirmesini isteyecektim. Kısmen değindi. Biraz daha açabilir misiniz. 

Sezgin Tanrıkulu: Teşekkürler. İki kişiye daha söz vereceğim arkadaşlar. Yada üç kişiye. Ondan sonra Hocamızın uçağı var. Tahmin edersem eğer yemek ihtiyacı da var. O nedenle. 

Bir katılımcı (Kürtçe) (Çevirisi): Evet, baroya teşekkür ederim. Böyle bir toplantıyı düzenlemiş olmasından dolayı. Ayrıca ben İbrahim arkadaşın iki sorusuna yada talep önerisine katılıyorum. Onlar da şudur. Bundan sonra bu tür toplantılar yapılırken Kürt aydınlarına, farklı bakış  içersinde olan aydınlara yer verilmesinde fayda vardı. Onun için ben uzatmadan görüşümü bir açıdan belirtmek istiyorum. 

Sezgin Tanrıkulu:  Kısa olsa. 

Katılımcı (Kürtçe –Çeviri ): Ever diyor ki, sayın Başkanımızın, baro başkanımızın bir itirazı oldu bize. Siyaset yapmamak gerekiyor diyor. Ben bireysel anlamda yer aldığım zaman, daha ziyade başkanımızın ve profesör Bakın Oran’ın siyaset dahilinde konuştuğunu düşünüyorum. Sorulara geliyorum. Ben fanteziler kullanmak yada tepki olarak Kürtçe konuşmuş olmuyorum. Bunun nedenlerinden bir tanesi Türkiye’deki değişikliğe uygun bir şekilde, Kürt dilindeki gelişmeyi belki de pratik hayata geçirme anlamında. Ben birinci soruyu sorayım. İki şekilde ifade ettim ama sonuçtaki ifadeyi belirteyim. Yani Kürtler Türkiye’nin geneline dağılmış bir topluluk sorunu mudur? Yoksa belirli bir toprak üzerinde yaşamış olan bir topluluk sorunumudur? Onun için, ismini doğru koymak gerekirse bu bir Kürdistan sorunu mudur? Ben de Avrupa Birliği ülkelerinden birisinden geliyorum. Zannedersem İsveç’ten. Aynı zamanda oranın bir vatandaşıyım. Dört buçuk aydır da burada kalıyorum. Sanki şimdi söyle bir sorunla karşı karşıya gibiyiz, gerçi Avrupa Birliğinden gelen Kürtler konusunda,  Aslında Kürtler ne istediklerini söyleme açısından kendilerini özgürce ifade edemiyorlar. Kürtler bağımsız devlet olabilir diye taleplerini yerine getirebilirler. Kürt aydınlarının ve Türk aydınlarının Kürt halkının talepleri üzerine bir ipotek konulmuş. Şimdi Galler ve İskoçya’daki, Avrupa Birliğindeki deneyimlere baktığınız zaman, şiddeti öngörmeyen, şiddete başvurmayan farklı ulusların yada sorunu çözülmesi gerekli uluslar kendi bağımsızlıklarını isteyebilecekleri gibi, kendi isimlerinde partilerini de kurabiliyorlar. Benim her iki konuşmacı arkadaşa da sorum şu. Kürtler de Kürdistan ismiyle kendi partilerini kurabilirler mi? 

Sezgin Tanrıkulu: Ben cevap versem olur mu acaba? Mesele budur, bu tartışmanın da nedeni budur. Acaba biz bu demokratikleşme sürecinde Kürtlerin taleplerini ortaya çıkarma noktasında ne ölçüde hukuku kullanabiliriz? Mesele biraz da budur. Yani bana bir eleştiri de geldi. Niye Kürt siyasetçileri de yok. Ama herkes burada konuşuyor işte. Gerçi bu kürsüde değil ama herkes bu tartışma zemininde düşüncesini ifade ediyor. Burada olmak yada olmamak noktasında aslında burada bir fark olmadığı, buradakiler de görüşlerini ifade ettiler, dostlarımız da görüşlerini ifade ettiler. Bugün için adı Kürdistan olan bir parti kurmak yasal çerçevede mümkün değil ama bunun mücadelesi var, Avrupa İnsan hakları mahkemesi var. Türkiye bu demokratikleşme sürecinin devamını getirmek durumundadır. 1 Aralık süreci bu nedenle bana çok önemlidir. Bunun içini doldurmak Türkiye’deki demokratik güçlere ve başta Kürtlere düşüyor. Doldurabiliriz bundan sonraki süreci. Bu bizim elimizde olan bir şey. Bu bugün olarak mümkün değil ama 17Aralıktan sonraki süreç bakımından ben mümkündür diye düşünüyorum. Bilmiyorum Hocam ne düşünüyor. 

Katılımcı: Başkan, cevabınıza bir katkı yapıyım isterseniz. 

Sezgin Tanrıkulu: Çok kısa olsun lütfen, çünkü toplantıyı bitiriyoruz. 

Katılımcı: Ben de bu isimle böyle bir partinin kurulacağı kanaatimdeyim lütfen. Yani TDKP Türkiye davasından sonra, Türkiye Komünist adıyla mesela, Türkiye Komünist Partisi kuruldu. Kürt isimli bir parti de kurulabilir diye düşünüyorum.

Sezgin Tanrıkulu : Ali Bayram istemişti, yalnız, kısa olsun. Dana sonra bitiriyoruz. 
Ali Bayram: Öncelikle baromuz böyle bir şey düzenlemesi konusunda ve gelen konuklarımıza katkılarında dolayı teşekkür ederim.  Ben öncelikle şunu belirtmek istiyorum. Arkadaşlarım böyle milliyetçilik, asli unsur, tali unsur derken, olaya biraz tanımlamalar getirirken, egemenlik boyutuyla gündeme getirilmesi gerekiyordu, çünkü bu toplumda, Türkiye’de özellikle Kürtler ve Kürtler Çerkezler, Araplar, bu toplumda kendini ifade edebilmiş toplum, onun getirebileceği her tanım, Araplaşma yada Kürtleşme adına getirdiği her adım milliyetçilik olarak algılanamaz. Hele benim özellikle kızdığım nokta Kürtlerin kendilerine milliyetçi demesi. Milliyetçi olarak adlandırması. Var olmakla, var olmak mücadelesiyle milliyetçilik değil. Bu bir insanlaşma sürecidir. İnsanlaşma sürecini de milliyetçilik olarak algılayamayız. Köylü toplum, doğrudur, milliyetçilik köylü toplumlar özgü bir kavram değildir, sanayileşmiş toplumlara özgü kavram. Kürtler hiçbir zaman 1920’lerde sanayileşmeyi gerçekleştirmediler. Ancak o dönem kandırıldılar ve Kürtler bugün kandırılmanın yarattığı bir şey ile varolma çabasındalar. Dolayısıyla bugün milliyetçilikten değil, insan hakları ve insan haklarına katkıdan söz edilmeli. Bu noktada şunu söylemek istiyorum. Burada konuşacağımız azınlık yada talilik kavramı bir bencillikten öte bir şey değil. Bunu belirtmek istiyorum. Bu benim şahsi kanaatim. Belki bir katkı olarak görülebilir. Ama sormak gerekiyor, şimdi Baskın Hoca şöyle diyor: demokrasi ile birlikte azınlık kavramının kalmadığını, işte bunların aşılabileceğini, altlık, üstlük ilişkilerinin ortadan kalkabileceğini söyledi.  Şimdi küreselleşen dünyada benim gördüğüm azınlık kavramından çok birliktelik kavramı var. İnsanlaşma kavramı var. İnsan haklarının burada açıklaması var. Şimdi acaba Baskın Hocanın söylediği bir tespit mi? Yoksa bir temel imi? Ve bu gelişen, küreselleşen dünyada azınlık kavramına gerek var mı? Yoksa, işlevini yitirmek üzeremidir? Sorum bu.

Baskın Oran:  Efendim, bu milliyetçilik meselesi çok nazik bir meseledir. Bunun kadar nazik olan bir tek nazik nokta daha vardır. O da din meselesidir. Bu iki tutunum ideolojisi, tarihsel olarak birbirini izlemiş olan bu iki tutunum ideolojisi konusunda konuşmak fevkalade zordur. Çünkü, burada beyinden çok kalp devreye girer ve duygular devreye girer. Şimdi bu sizin ifade ettiğiniz biz saflarımızı koruyarak milliyetçilik mi yapıyoruz, yapıyorsak bu iyi bir şeydir, diyorsunuz. Yani bu özet olarak böyle çevrilebilir, değil mi? 

Ali Bayram: Hayır. Var olmak için, insan olmak için, şimdi birey olarak düşünün. Kendinizi dilinizde ifade edeceksiniz. En iyi yapacağınız şey kendinizi kendi dilinizde ifade edeceksiniz. Ne ifade ettiğiniz zaman nasıl olurda acaba milliyetçilik biraz üstünlüğe dayanır. Acaba ben Dünyayı Kürtlerin mi kurduğunu savunuyorum. Hayır. Öyle bir şey söylemiyorum. Yada Sümerler gibi ben tarihin kurucusu muyum da tarih benimle başlar. Böyle bir amacım yok. Yada Kızılderililer Türklerden mi geliyor? Öyle bir iddiam da yok. Ama bunu ifade ettiğim zaman ben nasıl milliyetçi olabilirim. 

Baskın Oran:  Tamam, ben anladım efendim. Benim tercüme ettiğimi kabul ediyorsunuz herhalde. Kendim için bir şey istiyorum, kendimi ifade etmek için Kürtçe konuşuyum diyorum, şimdi siz bu hakları Kürtler için istediğiniz müddetçe Kürt milliyetçisisiniz. 70 milyon için istediğiniz anda milliyetçi değilsiniz. Ben bunu söylemeye çalışıyorum. Şimdi bu sizin söylediğiniz 1960’da başlayıp 1976’da olgunluğunu bulan bir teoriye dayanıyor. Yani siz oradan kalkarak bunları söylemiş olmayabilirsiniz ama işin felsefi temeli oraya dayanıyor. 1969’da DDKO’cuların ilk defa telaffuz ettikleri ve Türkiye’de 1918-19’da çıkan Jin dergisi ile birlikte en önemli Kürt milliyetçisi dergisi olan Rızgari’nin 1966’da olgunlaştırdığı bir ayrım var: Ezen ulus milliyetçiliği, ezilen ulus milliyetçiliği. Bu sizin söylediklerinizin felsefi temeli oraya dayanır. Yalnız burada çok dikkatli olmak lazım. Bir örnek vereyim. İsrail 1948’de kuruldu. 1948’den önce bir ezilen ulus milliyetçiliği yapıyordu, 1948’den sonra bir ezen ulus milliyetçiliği yapmaya başladı. Filistinlilere nasıl davrandığını görüyoruz. Onun için bir jilet sırtı gibidir bir ezen ulus milliyetçiliğiyle bir ezilen ulus milliyetçiliği arasındaki fark. Tekrar ediyorum. Siz Kürtçe konuşma hakkını müdafaa ettiğiniz anda bir Kürt milliyetçisisiniz. Türkiye’de bütün alt kimliklerin kendi dili ile konuşabilme hakkını ifade ettiği anda milliyetçi değilsiniz. Şimdi milliyetçilik iyi şeydir, kötü şeydir, bilemem. Ama ben size bilimsel olarak bunu söylemeye çalışıyorum. Bu asli unsur tali unsur meselesi de bunun özüdür işte. 

Sezgin Tanrıkulu: Son olarak Şirnak’tan gelen meslektaşımız Ali Bayram, yalnız kısa olmasını rica ediyorum. 

Ali bayram : Benim sorum Baskın Hocaya. Şimdi kendisi asli kurucu unsur, tali kurucu unsurların devletlerin kurulum aşamasında gündeme getirilen bir şey olduğunu ifade etti. Bunlara katılıyorum fakat Kürtler de Cumhuriyet kurulurken asli kurucu unsur olarak kabul edilmişti.  Kemal’in 1923 İzmit konuşmasında Kürtlere muhtariyet verilecektir diye bir ibare de geçiyor. Kürtler Lozan’da İsmet Paşa tarafından temsil görülmüştür. İsmet Paşa konuşmasına başlarken sürekli olarak biz Kürtler ve Türkler olarak başlamıştır. Bu da aynı zamanda Kürtlerin kurucu unsur olduğunu ifade ediyor. Bir diğer tartışma da İsmet Paşayla Lord Kurz, İngiliz temsilcisi arasında, sürekli böyle bir azınlık tartışması geçiyor. Bu azınlık tartışmasının kapanması bir pazarlık konusu yapılmıştır. Musul sorunu gibi sorunlar ertelenmiştir İngilizler tarafından. Bence burada Kürtlerin iradesinin iğfal edilmesi, kandırılması var. Bir de ben başka bir soru yönelteceğim. Kürtler ayrı bir siyasi yada hukuki statü talep edilirken niye milliyetçi olarak lanse ediliyorlar.  Bu demokratik bir talep değil mi? Yani halkın çoğunluğunun, yani halk ile desteklenen meşru bir talep değil mi? Bu niye gayri meşru ilan ediliyor. Yada bize göre Türk aydınları yada bu direnç gösteren gruplar tarafından Kürtler sürekli olarak ilkel milliyetçi olarak değerlendiriliyor, bu talepler ileri atılınca. Yani Mustafa Barzani bunu güneyde dile getirdiği zaman sürekli Türk solcuları tarafından da bu bir nevi telin edildi, lanetlendi, yani milliyetçilikle itham edildi.  İlkel milliyetçilik nedir? Bunun modernliği nasıl oluyor. Modern milliyetçilik nedir. Yani milliyetçiliğin modernistesi nedir? Ben Baskın Hocam’dan kısaca almak isliyorum. 

Baskın Onan: Ben zaman sorunundan dolayı kısa konuşmak istiyorum. Şimdi her grup, düşünce, felsefe kendine mitoslar (efsaneler) edinir. Bu mitosların bir miktar maddi temeli vardır. Bir miktar da yoktur. Şimdi Kürtlere muhtariyet vereceğiz sözünü Mustafa Kemal etmedi Ocak 1923 İzmit basın toplantısında. Biliyorsunuz o İzmit basın toplantısı şudur: İstanbul’a gitmek istemedi, çünkü İstanbul matbuatı kendisi hakkında olumsuz şeyler yazmıştı. Ama basın orada, onu etkilemesi önemli. Onları İzmit’e çağırdı. Bugünkü Atatürk Köşkü denilen yerde bir basın toplantısı yaptı. Bu basın toplantısında yazılmamak kaydıyla konuşulan üç konudan bir tanesi de Kürt meselesidir. Sonra Kaynak Yayınları bu toplantıyı  tam metin olarak yayınladı ama, ancak yetmiş sene sonra. Orada Mustafa Kemal’in ifade ettiği husus şudur, tam metin olarak : Ahmet Emin Yalman, Vatan gazetesi sahibi ve başyazarı diyor ki; “Efendim, bu doğudaki Kürtler meselesi ne olacak?”  Mustafa Kemal’in cevabı: “Biliyorsunuz, Teşkilat-ı Esasiyenin 21. Maddesi vilayetlere muhtariyet tanımaktadır. Bu meyanda tezekkür ettiğiniz zaman meseleyi anlayabiliriz”. “Yalnız” diye ilave ediyor hemen arkasından, “Kürtler ile Türkler et ile tırnak haline gelmişlerdir. Bunların coğrafi olarak ayrılması mümkün değildir. Bilhassa, meseleyi bu şekilde mütalaa edeceğiz” diyor ve kapatıyor. Mustafa Kemal bir elin parmak sayısı kadar az kullanmıştır, Kürt terimini. Kürt demek istemediği zaman Osmanlı-İslam ekseriyeti demiştir. Ben bunları teker teker saydığım zaman, Söylev ve Demeçler, Tamim ve Telgraflarına kadar, özel anılarına kadar saydığım için iyi bilen birisiyim. Hep Osmanlı-İslam ekseriyetini kullanmıştır. Olay budur. 
Diğer yandan, milliyetçilik demokratik bir talep değil midir meselesinde, talep denilen kavram tabii ki demokratiktir. Çünkü talep olmadığı zaman demokrasi olmaz. Talep gelecek ki, katılım yani demokrasi olsun. Dolayısıyla, milliyetçilikle demokrasi değil, her şey demokratik olayı var. Yalnız en son soru, ilkel demokrasi modern demokrasi sorusuna iki kelimeyle cevap verecek olursam, ben 1970 yılında başladığım ve 74 yılında bitirdiğim doktora tezimi milliyetçilik üzerine yaptım. Kara Afrika’da az gelişmiş ülke milliyetçiliği. Bu ilk çalışmamdır Türkiye’de bu konuda. Doktora tezlerinde bir hipotez, varsayım olur. Doktora tezini yazarsınız, sonuçta da o hipotezin ya yanlış olduğunu kanıtlarsınız yada doğru olduğunu kanıtlarsınız. O hipotez de şuydu: Milliyetçilik iki tane kritere sahiptir. 1: Toplumsal sadakati millet olarak ilan eder. 2: Bu milleti bağımsız ulus devlet içinde örgütlemek ister. 
Yalnız benim yaz yazdığım tarih 1974 idi. Şimdi bugün küreselleşme kavramı altında ulus devlet kavramı gittikçe etkisini yitiriyor ve ulus devlet üst kimlik iken, çatı kavram yada şemsiye kavram iken onun üzerinde bir şemsiye kavram oluşuyor. Mesela AB bunların birincisi. Şimdi Bask’lar bağımsız olacak mı olmayacak mı? Nereye gidecek İspanya’dan çıkıp? Gene Avrupa Birliği’nin içerisinde kalacak. Prodi diyor ki, “Yalnız dikkat, üyemiz ülkelerden her zaman bağımsız olup ayrılmak mümkündür ama, bağımsız olup ayrılan Avrupa Birliği’ne girmek için baştan başvurur ve normal prosedürler geçerlidir”. Anlatabiliyor muyum, artık bağımsız ulus devlet kavramı zayıfladı. Bir anlamda iyi ki zayıfladı. Çünkü ulus devlet asimilasyon demektir. Artık asimilasyon bitti. Bir tane asimilasyon kaldı, o da devam edecek: McDonald’s asimilasyonu. Artık Türkiye Cumhuriyetinin kalkıp da kendi alt kimliklerini asimile etmesi diye bir olay yok, bitmiştir. Ve geri dönüş  yoktur. Ne kişilerin ne de ulusların hayatında artık geri dönüş yoktur. Dolayısıyla artık ben 1974’te yazdığım “Bağımsız devlet içerisinde örgütlenmesi” hipotezimi ileri sürdüremem artık. 74’te doğruydu ama bugün doğru değil, 2004’de doğru değil. Bugün aradan 30 yıl geçmiş. 30 yıl önce söylediğim aynı şeyi ben gerçeklere rağmen bugün aynen söylersem ben bilim adamı olmam. Bugün artık dediğim gibi üst kimlik değişmiştir, daha üste çıkmıştır. Onun da üstünde insaniyet var. Daha da uzatmayacağım. Ne demek istediğim anlaşılıyor. 

Sezgin Tanrıkulu:  Ben de bir şey söyleyeceğim. Bu toplantı bir sorun çıkarmak için yapılmadı. Bu toplantının amacı tartışmaya, tartışarak katkı sunmaktır. Herkesin bu çerçevede düşündüğünü ifade etmesiydi. Avrupa Birliği sürecinde ben kişi önemli görüyorum. Önümüzdeki süreçte bizlerin yapması gereken çok iş var. Şu andaki AK parti hükümeti bir demokratikleşme sürecinden uzak. Avrupa Birliği sürecini sadece bir tarih ve ödev meselesi olarak görüyorlar. Türkiye ulusal programında ve ilerleme raporundaki hedefleri yerine getirme gözüyle bakıyorlar. Oysa Türkiye’de demokratikleşme sorunu sadece ulusal raporda yer aldığı şekliyle bir demokratikleşme sorunu değildir. Türkiye’de bir bütün olarak bu meseleye bakmak gerekir. Ak Parti hükümeti sadece bugüne kadar Avrupa Birliği projesi ideal politikası haline gelmediği için belki de sadece ödev gözüyle baktı ve Başbakan bütün söylevlerinde biz ödevimizi yerine getirdik dedi. Ödevlerini yerine getirmişlerse eğer o zaman bundan sonra yapılacak hiçbir şey yoktur. Fakat ilerleme raporuna baktığımız zaman bizler açısından bu ilerleme raporundan sonraki süreci doldurmak mümkündür. Biz, bundan sonraki süreçte pozitif hukuk açısından yapılması gerekenleri ortaya çıkarmak ve bunları istemek noktasında toplum olarak büyük sorumluluklarımız var, meslek örgütü olarak da büyük bir sorumluluğumuz var. Bana göre görev artık bundan sonraki süreçte bizlerde. Bu tartışma ortamları belki de bu süreçlere katkı sunacaktır. Ben bu vesile ile Diyarbakır Barosu adına gerek Hocamız Prof. Baskın Oran’a, gerekse Tarık Ziya Ekinci üstadımıza da teşekkür etmek istiyorum. Ayrıca bu toplantıya katılan sizlere de katkılarınız için, burada olduğunuz için teşekkür ediyorum.  Bir dahaki toplantıda, 18 Aralıkta, “Geçmişin Hesabı, geleceğin İnşası” başlıklı konferansta buluşmak üzere hepinize teşekkür ediyorum.