ZAYIF KONUMDAKİ GRUPLAR
(ZKG; Vulnerable Groups)

Baskın Oran
SBF Uluslararası İlişkiler Profesörü

- ZKG, “Dezavantajlı Gruplar” kavramıyla yakın akrabadır. Türkiye için yeni (ve anlaşılması çaba isteyen) bir kavram. En az 2 sebepten:

1)	Hemen akla Azınlık kavramını getiriyor ve aşağılama başlıyor. 
Çünkü Millet Sistemi icabı Azınlık demek, Türkiye’de 2. sınıf demek (Any.Mahk. kararı bile: “Sınırsız hakları sınırlı haklara, ulusun kendisi olmayı azınlık olmaya dönüştürmenin anlamsızlığı açıktır”).
	Azınlığın tanımı kolay: 
a) Sayıca az; 
b) Çoğunluktan farklı; 
c) başat olmayan; 
d) vatandaş. Tabii, bir de, 
e) bilinç: Bu farklılığı kimliğinin vazgeçilmez unsuru saymak. 
Bu unsurların hepsi ZKG kavramında da var, ama biri hariç: “bilinç”. Bilinç, ZKG’nin olmazsa olmaz unsuru değil. 
	2) Akla azınlık kavramını getirince de, Azınlık kavramının “azınlık statüsü” kavramından farklı olduğunu bilmeyenler çok oluyor ve korku başlıyor. 
Çünkü 19.yy’ın ikinci yarısından sonra büyük devletler Osmanlı’nın azınlıklarını hep bu ülkenin içişlerine karışmak için kullandılar. 

	Onun için, ZKG’yi anlamak açısından şu iki şeyi iyi anlamak gerekiyor:
a)	“Azınlık statüsü” ile “azınlık” farklıdır. Birincisi hukuksal bir kavramdır, ikincisi sosyolojik. Birincisinin olabilmesi için devletin onu kabul etmesi gerekir, ikincinin olması için hiç kimsenin hiçbir şey yapması gerekmez: Azınlık varsa vardır, yoksa yoktur. Eğer bir ülkede azınlık’ın yukarıdaki 5 unsurunu ihtiva eden gruplar varsa, devlet artık “Bende azınlık yoktur” diyemez. Ama, onlara ister azınlık statüsü tanır, ister tanımaz; o ayrı. 
b)	ZKG azınlıktan geniş bir kavramdır, Azınlık kavramını da içine alır, ama başka grupları da. Ör: Sakatlar, hastalar, yaşlılar, kadınlar, çocuklar, sığınmacılar, eşcinseller, vs. Yani, konumları itibariyle özel koruma gerektiren gruplar. 

Bu durumda, ZKG’nin tanımını: 
“Çoğunluğun niteliklerini taşımadığı ve başat olmadığı için doğal, tarihsel vs. nedenlerle dezavantajlı olan gruplara mensup kişiler” diye yapmak mümkün. 

Ben bunlardan şunları inceleme dışı bırakacağım:
-	hastalar, çocuklar, vs. (çünkü, geçici)
-	sığınmacılar vs. (çünkü ayrı bir oturumda konuşulacak)
-	işçiler, köylüler, vs. (çünkü “sınıf” kavramı bütün ZKG’leri kesen bir kavram)

Ele alacaklarım: 
-	etnik, dilsel, dinsel, ideolojik, cinsel bakımdan çoğunluktan farklı oldukları için zayıf konumda olan gruplar.
------------------------------------

- Daha önce de belirtildiği gibi, Türkiye Ekim 2001’den bu yana ZKG’lerin insan haklarını korumak açısından büyük yol aldı. 
1920’lerde yapılan ve Feodal Devlet’ten Monist Ulus-devlet’e geçmeyi sağlayan Batılılaşma reformlarından sonra, 2000’lerde Monist Ulus-devlet’ten Plüralist Devlet’e bu “yukarıdan ve hızla yapılan”  reformlar geçiriyor. (Tr’de Azınlıklar, s.112-118)
- Fakat yapılacak daha çok şey var. En az 2 sebepten:
1)	 İnsanların alışkanlıklarını ve zihniyetlerini değiştirmek, yasaları değiştirmek kadar kolay değil. 
2)	Diyalektik: Bizzat bu reformların radikalliği ve hızı, toplumda muhafazakar bir reaksiyon. Bir “Kimlik” tepkisi ve bunun sonucu olarak milliyetçi bir dip dalgası yarattı. 
Yönetim’in kimi ifadeleri de bunu güçlendirici, hatta yaratıcı etki yaptı. Aşağıda anlatacağım.
İzleyeceğim yöntem şöyle:
	Kendi kitabımı (Türkiye’de Azınlıklar) kullanarak, yapılan reformları kısaca anacağım, sonra da yine aynı kitabı ve basındaki son haberleri kullanarak uygulamadaki durumu anlatacağım. Hiç sözünü etmediğim durumlarda ihlal yok demektir. Vereceğim örnekler Aralık 2004’ten günümüzedir.
	Bunları yaparken, hataları tespit etmekle yetineceğim. Ayrıca hangi yasaların  hangi maddelerinin değiştirilmesi gerekeceğine girmeyeceğim; vakit yok. 
----------------------------------------

EKİM 2001 ANAYASA REFORM PAKETİ: (34 madde değişti)

-	26. madde değişti. “düşüncelerin açıklanması ve yayılmasında kanunla yasaklanmış olan herhangi bir dil kullanılamaz” kaldırıldı. 

Fakat:
- HAKPAR’a Kürtçe davası. Ankara başsavcılığı, birinci olağan kongresinde Kürtçe konuşma yapıldığı ve Kürtçe davetiyeler hazırlandığı için Hak ve Özgürlükler Partisinin eski ve yeni yöneticilerine dava açtı. 2820 s. Siyasi Partiler Kanununun 81/c maddesi ve 117. maddesi uyarınca 6 aydan az olmamak şartıyla hapis isteniyor. 17.3.05 R
- “Newroz” kelimesi. Nevruz mitingi için Tunceli valiliğine Tunceli Emek ve Demokrasi Platforma başvuru yaptı. Gönderilen yanıtta: Newroz kelimesinin Any.md. 3’e aykırı olduğu belirtildi 20.3.05 R
- DEHAP’lılara Kürtçe cezası. DEHAP Malatya ve Bitlis il örgütlerinin 27 Nisan 2003 ve 11 Mayıs 2003’te düzenledikleri kongrelerde Kürtçe şarkı çalındığı gerekçesiyle yargılanan yöneticileri cezalandırıldı. Siyasi Partiler Kanunu md. 117 uyarınca Malatya yöneticileri 6’şar, Bitlis yöneticileri 5’er ay hapis aldılar. Cezalar, paraya çevrildi. 4.5.05 R. ve 12.6.05 Birgün.
+++ Bununla birlikte, Yargıtay 8. ceza dairesi, Şırnak’ta bir mitingde saz çalıp Kürtçe türkü söyleyenlere verilen cezayı bozdu. 27.4.05’te verilen hükümde bunun seçim yasasındaki propaganda yasağına girmediği belirtildi. 30.5.05. R.
Yalnız, dikkat: propaganda değildir diyor ama, Kürtçe serbesttir demiyor. Çünkü Siyasi Partiler Kanununda yasak duruyor. Bu, Lozan 39/4’e kesinlikle aykırı (Any. Madde 90/son)
- Hatta, son TCK değişikliğinden sonra, mitinglerde Kürtçe vs. konuşmanın cezası 20 yıl bile olabilir! Çünkü, Siyasi Partiler Kanununda bu suça alt sınır 6 ay ve üst sınır belirtilmemiş. Eski TCK’nın 15/1 maddesi, maddede üst sınırı belirlenmeyen cezalarda üst cezanın 5 yıl kabul edileceğini düzenlerken, yeni TCK’nın 49. maddesi “Süreli hapis cezası, aksi belirtilmeyen hallerde 1 aydan az, 20 yıldan fazla olamaz” hükmünü getiriyor. 30.5.05 R.

	- 28. madde değişti. “Kanunla yasaklanmış olan herhangi bir dilde yayın yapılamaz” kaldırıldı.
Fakat:
- Bürokrasiden öyle bir direnmeler dizisi geldi ki, bu iş AB Uyum Paketlerine bırakıldı. Aşağıda anlatacağım.
- Lazca şarkılarıyla ünlü Birol Topaloğlu’nu programa davet eden TRT yönetimi tam kayıt sırasında uyardı: Mevzuata göre Lazca şarkı yasak. 28.3.05 R.

MAYIS 2004 ANAYASA REFORM PAKETİ (10 madde değişti)

	-  90. madde değişti. Son fıkra olarak şu eklendi: “Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası andlaşmalar ile kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası andlaşma hükümleri esas alınır”.
Fakat:
- Hemen yukarıda Kürtçenin kullanımıyla ilgili davalar bu hükme rağmen devam ediyor ve Lozan’a aykırı kanunlar halen uygulanıyor.
- Öcalan’ın yeniden yargılanmasını süreler açısından engellemek için konulmuş CMUK hükmü, AİHM kararı karşısında bu değişiklik açısından düşünülmek zorunda olduğu halde, yeniden yargılama yapılamaz deniyor. 

AB UYUM PAKETLERİ

-	Birinci paket (6 Şubat 2002):
 - TCK 312 değiştirildi. Şiddete teşvik eden ve somut bir tehlike yaratan nitelikte olmadıkça, kimi açıklamaların ifade özgürlüğü sınırları içine alınması mümkün kılındı.
Fakat:
- Yargıtay, gazeteci Selahattin Aydar hakkında laikliğe aykırı ifadelerden verilmiş mahkumiyet kararını 14-13 bozduktan 1,5 ay sonra, M.Ş.Eygi’nin mahkumiyetini onayladı.
Böylece, 14 yıl önce kaldırılmış 163. maddenin yerini şimdi “düzeltilmiş” 312 almış bulunuyor!
- “Ermeni katliamı yapılmıştır, Kürtlerin devlet kurmak hakkı vardır” diye baroda konuşma yapmış olan Avukat Medeni Ayhan hakkında 312/2’den dava açıldı. (İlginçtir, 305’ten açılmadı). 
Oysa, Ayhan AİHM’ye aynı suçlamadan daha önce iki kere başvurmuş ve 1999/45585 ve 1999/49059 dosya numaralı bu davaları kazanmıştı. Ermeni katliamı konusundaki ifade ise en azından 312 açısından suç değil.
Diğer yandan, bu iddianame şu anda yenilenmek zorunda. Çünkü, hem avukat olduğu ve Baro’da konuşma yaptığı için Ayhan hakkında dava açabilmek için Adalet Bakanlığından izin almak gerekmekte, hem de eski 312 yeni TCK’da artık 216/1’e tekabül ediyor ve lehte bir hüküm söz konusu: açık ve yakın tehlike.

Halkı kin ve düşmanlığa tahrik veya aşağılama 
MADDE 216. - (1) Halkın sosyal sınıf, ırk, din, mezhep veya bölge bakımından farklı özelliklere sahip bir kesimini, diğer bir kesimi aleyhine kin ve düşmanlığa alenen tahrik eden kimse, bu nedenle kamu güvenliği açısından açık ve yakın bir tehlikenin ortaya çıkması halinde, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. 
(2) Halkın bir kesimini, sosyal sınıf, ırk, din, mezhep, cinsiyet veya bölge farklılığına dayanarak alenen aşağılayan kişi, altı aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. 
(3) Halkın bir kesiminin benimsediği dinî değerleri alenen aşağılayan kişi, fiilin kamu barışını bozmaya elverişli olması hâlinde, altı aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
- Bir de kendimden örnek vereyim: İHDK’de Azınlık Hakları ve Kültürel Haklar Raporu’nu yazdık diye, savcılık hakkımızda Şubat 2005’te soruşturma açtı, aradan 5 ay geçtiği halde henüz sonuç yok. Bu, açıkça baskı yapmaktır. Rapor meydanda, her şey meydanda, ama dava açamadığı bir durumda takipsizlik de vermiyor. 
Diğer yandan, Rapor’u TV kameralarının önünde yırtan kişi aleyhine savcılık hiçbir soruşturma açmadı.
	- Yine 312’ye bir fıkra eklenerek, “halkın bir kısmını aşağılayıcı ve insan onurunu zedeleyecek bir şekilde tahkir” etmek yasaklandı. 
- bu konuda olumlu uygulamalar görüldü. Ör:
+++ Yargıtay’ın 8 Ceza Dairesi Temmuz 04’te aldığı oybirliği kararında, 312’yi ifade özgürlüğünü zedeleyecek biçimde yorumlayan mahkemeleri eleştirdi. Birkaç gün sonra da, Erzurum’da halka “Pis Kürtler, hepiniz PKK’lısınız, hepiniz öldürülmelisiniz” diye birkaç kere bağıran bir tıp doktorunu ayrımcılıktan ve “Kürt kimlikli vatandaşlara karşı” nefret körüklemekten suçlu bulan mahkeme kararını onayladı. 
 +++ İstanbul Bağcılar’da savcı, Vakit  gazetesinin 17 Ağustos 2004 nüshasında, Yahudileri öldürdüğü için Hitler’I açıkça oven gazeteci aleyhine soruşturma başlattı  (daily Radikal, 24 August 2004). 
+++ 20 Kasım 2003’deki anti Semitist bombalama hakkında, “Yahudiler öldü mutluyum, ama Müslümanlar da öldü, üzüldüm” diyen kişiye dava açıldı. Bu, Türkiye’deki anti semitizme karşı ilk davadır. (daily Hürriyet, 3 September 2004).
+++ Artık Çingene demek hakaret. Yargıtay, kocasına Çingene diyen kadını kusurlu bularak boşanma davasında yerel mahkemenin verdiği manevi tazminatın haksız olduğuna hükmetti. Bu kararla birlikte, Çingene sözcüğü de küfür sayılmış oldu . 20.8.04 M.
Vatandaşlık başvurusunda bulunanlara çingenelikle ilişkileri bulunup bulunmadığı artık sorulmayacak ama, İskan Yasasına göre (md. 1 ve 4) hala muhacir olarak alınmıyorlar. 29.3.05 M.
+++ Çingenelere ev. Toplu Konut İdaresi, göçebe yaşam sürdüren Çingeneler için konut yapacak. Erzincan’da konutlar tamamlandı. Samsun’da inşaat aşamasına gelindi. Çanakkale’de de yapılıyor. 15 yıl vadeli olacak. 
Fakat:
- Vakit gazetesi 18 Mayıs 2004’te, Eurovizyon’a katılan Atena Grubuna ve “Sabetayist“ olarak tanıttığı Sertap Erener’e karşı ırkçı ifadeler kullandı. „Ne zamandan beri Ermeni asıllı kişiler TC’yi temsil eder oldu?“. 
Bu “Sabetaycılık” iddiaları akımı, günümüzde gerçek bir suçlama halini almış bulunmaktadır ve bu haliyle, Türkiye’deki anti-semitizm anlamını rahat rahat karşılayacak bir niteliktedir.
- Çok daha yakında, 25-27 Mayıs 05’te Boğaziçi Üniversitesinde yapılacak olan ve ertelenmek zorunda kalınan Ermeni Sorunu konferansı hakkında CHP sözcüsü E.büyükelçi Şükrü Elekdağ: “Hain ve hazin proje” dedi. Hükümet sözcüsü ve adalet bakanı Cemil Çiçek: “Türk Milletini arkasından hançerlediler, millete iftira edildi. Keşke dava açma yetkimi devretmeseydim. Şimdi YÖK ne yapacak merak ediyorum” dedi. İkisi de hate speech örnekleriydi ve konferans düzenleyicilerini hedef gösteriyordu. 
- Mersin’deki bayrak krizinden sonra Trabzon’da zırhlı emniyet aracına saldırmak dahil yapılan fiili linç girişiminin 15 sanığı için savcı dava açtı, fakat “linç girişimi değildir, basit müessir fiildir” diyerek açtı. Bunun cezası 2-6 ay arası hapis cezası. Oysa, aynı savcı, bildiri dağıttıkları için linç edilmelerine ramak kalan 5 genç hakkında 2 ila 4,5 yıl hapis istemiyle dava açmış bulunuyor. (18.5.05 M)
Bu linç girişimlerinin de gösterdiği gibi, yeni TCK’daki “açık ve yakın tehlike” kriteri kesinlikle mevcuttur.

-	İkinci Paket (26 Mart 2002):
- Basın Yasasındaki, yasak dillerde yayın yapma hükümleri kaldırıldı.
Fakat:
- Bürokrasi Yabancı Dilde Eğitim ve Öğretim Kanunu ile Radyo ve Televizyon Kurumları Kuruluş ve Yayın Kanunu’nu kullanarak durumu engelledi. TRT, yasası gereği Kürtçe yayın yapamayacağını bildirdi. Bunun üzerine üçüncü paket çıkarılacaktır.

-	Üçüncü Paket (3 Ağ. 2002) 
-	RTKKYK değiştirildi ve başka dillerde yayın yapmak mümkün kılındı.

Fakat:
- Bürokrasi bu sefer de “Yalnızca devlet radyosundan yayın yapılabilir” diye yorum yaptı. Bunun üzerine Haziran 2003’te Altıncı Paket çıkartılacaktır.
	- Aynı pakette farklı dil ve dialektlerin öğrenilmesindeki yasak kaldırıldı.
Fakat:
- Valilik, içişleri bakanlığına yazıp sordu, zaman kazandı.
- ayrı bina, müdür, sekreter istedi. Bunun üzerine Yedinci Paket çıkartılacaktır.
	- Aynı pakette, gayrimüslim vakıflarının mallarını tescil edebilmeleri ve mal edinmeleri sağlandı. 
Fakat:
- VGM yönetmelik çıkartarak direndi. Bunun üzerine Dördüncü ve Altıncı paketlerde yine hükümler getirilecektir. (1936 Beyannamesi). Bu vakıfların tasarrufları altındaki malları tescil etmeleri olanağı sağlanacaktır.
Bugünkü durumda bile, bunların sahip oldukları malların Mayıs 2004 itibariyle ancak  yüzde 18.66’sı tescil edilebilmiştir ve ondan sonra da fazla bir tescil olmamıştır; ancak yüzde 20’ye çıkmış olabilir, o kadar. 
- Yasa yenilenecek, fakat VGM yeni yasada devletin elindeki malların geri verilmesini ve üçüncü kişilere geçmiş olanlara tazminat ödenmesini kabul etmiyor. Baskılar sonucu, birinciyi kabul etti ama ikinciyi yine etmedi; bugünkü son durum budur. 
- Üstelik, bu vakıfların ellerindeki mallar bile hâlâ alınmaktadır. Surp Pırgiç Ermeni Hastanesine verilen, Beyoğlu İstiklal Caddesindeki 7 katlı bir binaya Milli Emlak 1992’de el koydu ve 1 Mart 2005’te sattı (9.3.05 R). Mamafih, satış şimdilik Maliye Bakanlığı tarafından durdurulmuş bulunmaktadır (26.3.05 R)
- Diğer yandan, bütün bunlara sebep olan Temmuz 1971 tarihli Yargıtay yorumunun, çıkartılan AB Uyum Paketleri sonucu nihayet değiştiğini sanmak da doğru değildir. Çünkü Yargıtay 1. Hukuk Dairesi 29.09.2004 tarihinde aldığı bir kararla kafaları allak-bullak etmiştir. Bu karara göre, artık bir de tapulu mallar için tescil başvurusu yapmak gerekecektir! (Tr’de Azınlıklar, s.103).

	- Altıncı Paket (19 Haziran 2003), 
İmar Kanununu değiştirerek, her din ve inanıştan ibadet yerlerinin yapılmasına olanak tanıdı.
Fakat:
- 15.7.2003’teki yasal düzenlemeyle İmar Kanunundaki “cami” ifadesi “ibadet yeri” olarak değiştirildiği halde, 24.9.2003 tarihli İçişleri B. genelgesi bir yandan “bu taleplere yardımcı olun” diyor, bir yandan da bu taleplerin kabul edilmesi için “yerleşik cemaat, ibadet yeri açmak için asgari sayı” gibi koşullar getiriliyor. Böylece, hakkın kullandırılması mülki amirlerin takdirine bırakılıyor 26.5.04 R.  
- Nitekim, Ekim 2003’te ibadet yeri olarak açılan Ankara Presbiteryen kilisesi İmar mevzuatına takıldı. 27.5.04 R.
- Bir de, “vakıf ve dernek” aracılığıyla yapılmadığı takdirde, mezhep kiliselerinin açılmasının “Tekke ve Zaviyelerin Kapatılması Kanunu”na aykırı olacağı ileri sürülmeye başlandı. (Bunu C.Çiçek bile söyledi) 26.5.04. R. Oysa, Vakıf ve Dernek zorunlu olursa, Hıristiyan kilise derneğine Müslüman da üye olabilir. Nitekim, Kayseri’deki Ermeni Kilisesi Vakfını bir Müslüman yönetiyor ve kilise açılmasına karşı çıkıyor. 27.5.04.R
- Heybeliada Ruhban Okulu hâlâ açılmadı. Lozan “her türlü okullar açmak, yönetmek, denetlemek konusunda eşit hak” diyor. Buradan, YÖK yasasına atıf yapılabilir (askerî ve dinsel okullar ancak devlet eliyle kurulur). Ama hem Lozan’ın genel esprisine aykırı (çünkü Rum kilisesini bitiriyor) olduğu için Any. Md. 90 gereği YÖK yasasından üstün, hem de “dinsel kurumlara tam koruma sağlanır” diyen 42/3’e. Ayrıca, YÖK yasasında “Atatürk ilkelerine bağlılık” var!
- Kilise ve havraların elektrik paraları. 2002 başına kadar hiçbir ibadethaneden bu para alınmıyordu. Sonra, bu kaldırıldı. Sonra, camilerinkini DİB ödemeye başladı. Bu, ayrımcılık. 11.8.04 H.
- Ekümenik sıfatının reddi, dinsel özgürlüğün ihlalidir. Çünkü bu bir kilise-içi meseledir. 
- 160 Kişiye misyonerlikten soruşturma açıldı. 15.1.05 B. Misyonerler izleniyor. Bakan Aksu: “Son 7 yılda 344 kişi Müslümanlıktan başka dinlere geçti”. 22.3.05 S 
Aslında, misyonerlik değil, misyonerleri engellemek suç (Yeni TCK md. 115: Dini düşünce ve kanatları yaymaktan men etmek suçtur). Oysa Yargıtay başkan vekili Şirin: “Din Özgürlüğü düzeni bozar” dedi ve TCK md.115’in dinsel inancı yaymayı men etmeye ceza veren hükmünün değiştirilmesini istedi. 6.1.05 Birgün. Bu, resmen ayrımcılık. 
- Yezidi Çocuklara Zorla  Din Dersi 17.2.05 C
- Aynı şey, Alevi çocuklara. Dava açılmış vaziyette ve büyük olasılıkla AİHM’den dönecek. 
- Sultanbeyli Belediyesi İSKİ havzasında yer aldığı gerekçesiyle Cemevi inşaatına izin vermiyor. Oysa Arsa çevresinde evler, camiler, iki de okul var. 19.7.04 Birgün.
- Kartal’da İbadethanelere ayrılan arazide, 6. Uyum Paketine dayanarak cemevi açma izni istiyen Pir Sultan Abdal Derneği, “Cemevleri kısmen ibadet yeridir” cevabını aldı. 14.9.04 M.
- Türkiye Cemevleri Birliği kurucu başkanı Ali Yıldırım, Çankaya’da açmak istedikleri cemevinde Diyanet’in engellemesine tepki gösterdi. DİB: “Alevilik ayrı bir din değildir, İslam’ın alt yorumudur, ortak ibaret yerleri olan cami ve mescitler dışında ayrı bir ibadet yeri olamaz” dedi. 4.2.05 R.
- Aczmendilere şok baskın. Emniyet Md: “Duyarlı bir vatandaşımız bize bir ihbarda bulunmuş, arkadaşlar da ihbarın gereğini yaptılar. Soruşturma tamamlandıktan sonra DGM’ye sevk edilecekler” 6.1.04 R.

	- Burada, din özgürlüğü konusunda kimi olumlu gelişmelere dikkat çekmek isterim. 
+++ Denizli’nin Sarayköy ilçesi öğretmeni Devrim Evci, nüfustaki din hanesini mahkeme kararıyla sildirdi. 13.4. H 
+++ İslam dışında bir din yazdırmak isteyenlerin cemaat üyesi olduklarına ilişkin belge artık istenmiyor. Beyan yeterli. İsteyen, din hanesini boş da bırakabilir. Bu, İçişleri Bakanlığının Nüfus Kanununda yapmayı planladığı bir değişiklik ve şimdiden uygulanmaya başlandı. Oysa, 2003’te, İslam’dan Presbiteryenliğe ve Protestanlığa  geçen 4 kişinin talebi, “bu kiliseler resmen tanınmadığı için” reddedilmişti. 6.1.04 R

-	Yedinci Paket (30 Temmuz 2003): 
CMUK’a eklenen bir maddeyle, işkence ve kötü muamele davalarının ivedilikle görülmesi sağlanmıştır.
Fakat:
- Bir ankete verdiği cevapta “İşkence var” dediği için otuz yıllık doktor Bekir Ceylan memuriyetten atıldı 29.1.05.
- 2004 yılında işkence ve kötü muameleden polisler hakkında açılan davalar 2003’e oranla %3,3 arttı. Emniyetin açtığı soruşturmalar ise %39.66 azaldı. 1.02.05
- İşkenceci polisin avukat ücreti devletten. 5.3.05 M
	- Yine Yedinci Pakette, Dernekler Yasası değiştirilerek tüzel kişilerin de dernek kurabilmesi sağlandı.
Fakat:
- Alevi kelimesini dernek adında kullanmak laikliğe aykırı. Başsavcı Fahri Kasırga, AB uyum yasalarına rağmen Alevi-Bektaşi adıyla dernek kurulamayacağı fikrinde. Yargıtayın “Sakıncalı Değil” kararına uyarak bir Alevi derneğinin kapatılması talebini reddeden yargı kararının bozulmasını istedi. “Alevilere izin çıkarsa peşinden Aczmendiler, Nakşiler, Mecusiler de dernek kurar, laik düzen elden gider. Alevilik altkültürü, bir sosyal organizasyon haline dönüştüğünde kötü niyetli kişilerce kolay kışkırtılabilir” 7.5.03 R.
- Diğer yandan, mevcut derneklerden Eğitim-Sen, tüzüğünde “anadilde eğitim” yer aldığı için Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararıyla Eğitim-Sen kapatılıyor. Yargıtay HGK, anadilde eğitimi savunan sendikanın kapatılmasını istedi. Karar, mahkemeleri bağlayıcı mahiyette. Yerel mahkeme uymak zorunda. Karar şua anayasa maddelerine dayanıyor: 3/1, 42/6, 66.       26.5.05 R
+++ Örgütlenme özgürlüğü konusunda olumlu bir gelişme var: Anayasa Mahkemesi raportörü Osman Can, raporunda, DEHAP’ın kapatılmasının “örgütlenme özgürlüğünün ihlali” anlamına geleceğini ifade etti. 25.5.05 M
----------------------------------
----------------------------------

Başlarken de söylediğim gibi, uygulamayı düzgün yapmak yasaları çıkartmak kadar kolay olmuyor. Ve ayrıca, hızlı yukarıdan modernleştirme kendi reaksiyonunu yaratıyor.
Burada en çok direnen, savcılar ve yargıçlar. Yani, Yargı. Hukukun ve hukukçunun doğal olarak tutucu olmasının yanı sıra, bu meslek grubu monist ulus-devlet zihniyetini en çok taşıyan ve dolayısıyla çoğulcu espriyi yakalamakta en çok güçlük çeken grup olarak yorumlanabilir. Bunun örneklerini yukarıda çok verdim. Yargı’nın sahip olduğu nominal özerklik, bu direnişi kolaylaştırıyor denebilir. Çünkü Yönetim doğrudan müdahale edemiyor. 
Fakat, asıl ilginç olan,  bizzat Yönetimin çeşitli kademelerinin durumu. 
Yönetim: 
1) Kimi yasaları temizliyor kimilerini temizlemiyor. Örneğin, Lozan md.39/4’e aykırı yasak Siyasi Partiler Kanununda devam ediyor. 
Diğer yandan, Hükümet, İnsan Hakları Danışma Kurulu’nu tasfiye yolunda hızla ilerliyor. Seçilmiş başkanı Prof. İbrahim Kaboğlu, başkanlık süresinin bitmesine 13 ay kala “süresi bitmişler” kategorisine konularak istifaya zorlandı. Kurul’un toplantılarını çağırma ve erteleme yetkisi sadece Başkan’da ve Bakan’da olduğu halde, bu toplantılar iki kere iptal edildi. Bu hususlar, İHDK hakkındaki Yönetmelik’in 6. maddesinin açık ihlalleri.
2) Bürokrasiye egemen olamıyor. 
Nitekim:
- Isparta’da Sütçüler Kaymakamı Mustafa Altınpınar, O.Pamuk’un kitaplarının toplatılarak imha edilmesini istedi 30.3.05.
- Milas’taki kaymakam, bir törende N.Hikmet’in şiirini okuyan 17 yaşındaki lise öğrencisinin karakola çekilmesine seyirci kaldı. “Ben yapmadım, polisler yaptı” dedi. 
- İnsan Hakları İzleme Komitesi, Türkiye’nin, göçe zorlanan çoğu Kürt 378.000 kişinin köylerine dönüşüne yardım sözünü tutmadığını bildirdi. “Hükümet,dönmek isteyenlere yardım yapmıyor. Daha kötüsü, bazı yerlerde köy korucuları dönenleri öldürüyorlar” 7.3.05 R.
Terör nedeniyle köyleri boşaltılanlar, AİHM’deki davaları kazanıyor. Yapılan 1500 başvurudan sadece 24’ü için AİHM 4,8 milyon YTL’ye hükmetti. Yani, başvuru başına 200.000 YTL. Bugüne kadar başvuran 69.832 kişiden yalnızca 342’sine tazminat hükmeden AİHM, kurulmuş komisyonların [bunlar, Temmuz 2004’te Terör ve Terörle Müadeleden Doğan Zararların Karşılanması Hakkında Yasa çıkartılap, Ekim 2004’te yönetmelik yürürlüğe girince kurulmuştu] etkin bir iç hukuk yolu olmadığı sonucuna varırsa, geri kalan 69.490 kişinin lehinde karar verip Türkiye’nin 14 milyar YTL ödemesine hükmedebilir. Bu komisyonlara başvuru süresi 1987-Temmuz 2005 arası. Dışişleri, bu sürenin en az 1 yıl uzatılmasını, yoksa AİHM’nin bu komisyonları iç hukuk yolu olarak kabul etmeyebileceği uyarısını yapıyor. 23.5.05 R.
- Vicdani redci Mehmet Tarhan askere gitmeyi reddettiği için askerî cezaevinde tutuklandı. Uzun zaman mahkemeye çıkartılmadı. Şimdi tahliye edildi, askerlik dairesine ve oradan da merkez komutanlığına teslim edildi. Her şey bu durumda yeniden başlayacak. Kendisi, çoğunluktan farklı bir cinsel doğaya sahip ve şu anda açlık grevini sürdürüyor.

Daha da ilginç ve önemli olan, bizzat bu reform paketlerinin mimarlarının söyledikleri ve yaptıkları:
- Mersin’deki bayrak krizi kendi kendine başlamadı. Olaydan sonra iki gün sakin geçti. Fakat Genelkurmay Başkanlığının bildiri yayınlayarak “Sözde Vatandaş” ve “Türk milleti böyle alçaklık görmemiştir” demesi, Hükümet Sözcüsü Çiçek’in de “Gn.Kurmay Başkanı Özkök’ün çıkışını vatandaş bekliyordu” demesi üzerine Trabzon’daki linç olayı ve onu izleyen en az dört ildeki taşkın gösteriler ortaya çıkmıştır. 
- Boğaziçi Üniversitesinde yapılacak Ermeni Sorunu konferansının engellenmesi bu konuda çok çarpıcı bir örnek oldu. Vali telefon etti, olacak hadiseleri önleyemem dedi. Başsavcı telefon etti, bütün bildirilerin tam metnini istiyorum dedi. CHP sözcüsü “hain ve hazin proje” dedi. Adalet Bakanı ve Hükümet Sözcüsü kalktı, “Milleti arkadan hançerlediler” dedi. Aynı Hükümet Sözcüsü, bizim Azınlık Hakları Raporu için şunları söylemişti: “Entel Zırva”, “Entel Fitne”, “Hergele meydanında rapor açıklıyorlar”, “Türkiye’ye Ek Yerinden Jilet Attılar”.
Yapanlar böyle yaparsa…