Türkiye Sosyal Bilimler Kongresi için
Bildiri Özeti:

Türklük ve Türkiyelilik
 Baskın Oran
SBF

Atatürk’ün ünlü özdeyişi “Ne Mutlu Türk’üm Diyene” (1933) ve  1982 Anayasasının 66. maddesi (“Türk Devletine vatandaşlık bağı ile bağlı olan herkes Türk’tür”) Türkiye’deki kimlik tanımının sübjektif (herkesin bizzat seçtiği; kendisine empoze edilmeyen) ve teritoryal (topraksal) temele göre yapıldığının belirtisi olarak yorumlanır. 

Bununla birlikte, Türkiye’de üst-kimliği ifade eden “Türk”, aynı zamanda da bir etnik alt-kimliği ifade eder. Çünkü Ermeni, Rum, Kürt, Musevi gibi etnik alt-kimliklerden biridir. Bu durum büyük sorun çıkartıyor.  

Üstelik, bu etnik kimlik adının yanı sıra, Türk kimliği dinsel bir tercihe/içeriğe de sahip; dinle de tanımlanıyor. Hiçbir Müslüman TC vatandaşı, gayrimüslim bir TC vatandaşına “Türk” demiyor. Onu ya etnik/dinsel kimliğiyle anıyor (ör. Ermeni), yada “gayrimüslim vatandaş” teriminin kısaltılmışı olarak “vatandaş” diye. Üstelik, gayrimüslimler Müslümanlarla eşit değil. Varlık Vergisinden 1936 Beyannamesine, günümüze kadar süren bir gerçek bu. 1839’da bittiği söylenen Millet Sistemi hâlâ sürüyor.

Bu durumda, Türkiye’deki üst-kimliğin şimdiye kadar ifade edildiği gibi tamamen teritoryal temele, vatandaşlığa, sübjektif temele dayalı olduğunu söylemek zor. “Türk” sübjektif ama; aynı zamanda da teritoryal, soysal (ırksal) ve dinsel öğelerin söz konusu olduğu bir kimlik. Bu durumda sübjektif olup olmamasının önemi pek kalmıyor. 

Eğer Türkiye’de üst-kimliğin tamamen “Sübjektif” ve “Teritoryal” nitelik sunması isteniyorsa, onun mutlaka yeniden ve Türkiyeli olarak adlandırmak gerek. Aynen birçok ülkede olduğu gibi: İran, Fransa, Irak, ABD, vs.

Çünkü o zaman, kimsenin alt-kimliği inkar edilmemiş olacak, kimse “zorunlu vatandaş” haline getirilmeyecek, herkes “gönüllü vatandaş” olacak, vatana sadakat güçlenecek.